په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌ئێمهلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

 

 

 دیكتاتۆره‌كان ترسنۆكن.


هیوا رِه‌ش   

- به‌شی یه‌که‌م -


سیستمى حوكمرِانى دیكتاتۆره‌كان دیارده‌یه‌كى زه‌قى هه‌میشه‌یى به‌خۆیه‌وه‌ گرىَ داوه‌ , ئه‌گه‌ر ته‌ماشایه‌كى سیستمى حوكمرِانى ده‌وروبه‌ر بكه‌ین ئه‌توانین به‌ ئاسانى پیَناسه‌ى دیكتاتۆره‌كان بدۆزینه‌وه‌ , تیَكرِایان ده‌سه‌لاَته‌كان له‌حیزبیَكى ئاوه‌رِووت كراو له‌ دیموكراتیه‌ت كۆ ئه‌كه‌نه‌وه‌ و حیزبه‌كه‌ش ئه‌خه‌نه‌ ژیَر باڵى ده‌سته‌یه‌كى مه‌راییكه‌رى سه‌رووى خۆیان , ئه‌و ده‌سته‌یه‌ش وه‌كو ده‌زگا یه‌كى بىَ ئیراده‌ و بىَ برِیار ده‌ست له‌ سه‌ر سنگ له‌ چاوه‌رِوانیى فه‌رمانه‌كانى بنه‌ماڵه‌ و سه‌رۆكه‌كه‌یاندا ئه‌وه‌ستن .

بنه‌ماڵه‌ , كه‌ پیَك دیَت له‌ باوك و كورِ و كورِه‌زا و مام و ئامۆزا و چه‌ند خیَزانییَكى خۆبه‌خۆى خۆیان و له‌ لایه‌ن باوك ( سه‌رۆك ) رِۆڵیان به‌سه‌ردا دابه‌ش ئه‌كریَت , مه‌رجیش نیه‌ رِۆڵى ئاشكرا و به‌رچاو ببینن و هه‌موو وه‌زیر و گزیره‌كان له‌ خۆیان پیَك بیَت , هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌وه‌ى به‌ لاى ئه‌وانه‌وه‌ گرنگتره‌ ده‌سه‌لاَته‌ ژیَر به‌ ژیَره‌ نهیَنییه‌كانه‌ كه‌ جگه‌ له‌ كۆنترۆڵى ته‌واوى ده‌سه‌لاَته‌كان ئه‌ركى جاسوسى كردنیان به‌سه‌ر جه‌ماوه‌ریشه‌وه‌ له‌ ئه‌ستۆدایه‌ , نامه‌وىَ سوریا و لیبیا و ده‌وڵه‌ته‌ شاهه‌نشاهى و میرنشینه‌ عه‌ره‌بییه‌ كان به‌ نمونه‌ بهیَنمه‌وه‌ , به‌ڵكو رِژیَمى سه‌ددام حوسیَن نزیكترین و جوانترین و له‌به‌رچاو ترین نمونه‌ى به‌رجه‌سته‌ى گه‌لانى عیَراق بوو به‌ گه‌لى كوردستانیشه‌وه‌ , كىَ نازانیَت كه‌ نه‌ عوده‌ى و نه‌ قوسه‌ى پۆستیَكى ئیدارى و حكومى ئاشكرایان پىَ نه‌برِاوه‌ ؟ به‌لاَم ئایا ئه‌مه‌ دوورخستنه‌وه‌ى ده‌ستى بنه‌ماڵه‌ له‌ كاروباره‌ ئیدارییه‌كان ئه‌گه‌یه‌نیَت ؟ جیَگرى سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆكى وه‌زیران به‌ خۆى و وه‌زیره‌كانیه‌وه‌ له‌ عۆیه‌ى عوده‌ى ئه‌هاتن ؟ بیَگومان نه‌خیَر ! له‌به‌ر ئه‌وه‌ى عوده‌ى كورِى سه‌رۆكى بنه‌ماڵه‌ و سه‌رۆكى كۆمار بوو , نه‌ حكومه‌ت و نه‌ هیچ ده‌زگایه‌كى ده‌وڵه‌تیش بۆیان نه‌بوو فه‌رمانه‌كانى رِه‌ت بكه‌نه‌وه‌ , قوسه‌ى كرابوو به‌ سه‌رپه‌رشتیارى ده‌زگایه‌كى تایبه‌تى ئاساییش و له‌ سه‌رووى هه‌موو ده‌سه‌لاَته‌كانه‌وه‌ جگه‌ له‌ ( باوك ) سه‌رۆكى ( بنه‌ماڵه‌ كۆمار حیزب و ده‌وڵه‌ت , كه‌ تاكه‌ كه‌سیَك بوو ) پراكتیزه‌ى هه‌موو رِه‌فتاریَكى له‌ ده‌ستا بوو , به‌م شیَوه‌یه‌ جه‌ماوه‌ر ملكه‌چ پىَ كرابوو بۆ ده‌وڵه‌ت , ده‌وڵه‌تیش له‌ بۆته‌قه‌ى سىَ ده‌سه‌لاَته‌كه‌ى حكومه‌ت ( یاسادانان جیَبه‌جىَ كردن و دادوه‌رى ) كارتۆنیدا له‌ قالب درابوون , ئه‌وانیش رِاسته‌وخۆ له‌ ژیَر رِكیَفى بنه‌ماڵه‌دا قه‌تیس كرابوون , بنه‌ماڵه‌ش ژیَر ده‌سته‌ى خیَزانیَك بوون , خیَزانه‌كه‌ش سه‌رۆك به‌رِیَوه‌ى ئه‌برد و ده‌سه‌لاَته‌ هه‌سته‌وه‌ره‌كانى ئه‌به‌خشى به‌ ئه‌ندامه‌كانى خیَزان و ئینجا له‌ویَشه‌وه‌ شۆرِى ئه‌كرده‌وه‌ بۆ بنه‌ماڵه‌ .

لیَره‌ به‌دواوه‌ نۆره‌ى ده‌سه‌لاَتداره‌ ده‌سه‌پاچه‌كان له‌ ئاستى بنه‌ماڵه‌ , و عه‌نته‌ر بۆ گیانى خه‌ڵك ده‌ستى پىَ ئه‌كرد , هه‌ر یه‌كیَك له‌مانه‌ بۆ ئه‌وه‌ى متمانه‌ى ته‌واوى سه‌رۆك و خیَزان و بنه‌ماڵه‌ى سه‌رۆك به‌ده‌ست بهیَنیَت خۆى دائه‌شۆرد له‌ هه‌موو به‌ها مرۆڤایه‌تییه‌كان و بىَ سڵ كردنه‌وه‌ وه‌كو رِۆبۆتیَك فه‌رمانى خویَناوى سه‌رۆك بۆ مانه‌وه‌ى ده‌سه‌لاَته‌كه‌ى به‌جىَ ئه‌گه‌یاند .

سه‌رۆك ( دیكتاتۆر ) , كه‌سیَكى ده‌روون شڵه‌ژاو و بیَمتمانه‌ و نه‌خۆشه‌ , ئاماده‌یه‌ رِووباریَك خویَن برِیَژىَ له‌ پیَناوى خۆپه‌رستى خۆیدا نه‌ك خۆى تنۆكیَك ئاره‌قه‌ به‌ هه‌نیه‌یدا بیَته‌ خوارىَ , بۆیه‌ هه‌ڵسه‌نگاندنى ئه‌م بۆ ده‌ست و پیَوه‌نده‌كانى خۆى له‌و رِوانگه‌یه‌وه‌یه‌ تا چه‌ند دڵسۆزن بۆ خۆى و بنه‌ماڵه‌كه‌ى و به‌جىَ گه‌یاندنى فه‌رمانه‌كانى , هیچ مه‌رجیَك بۆ ئاستى فیكرى و كه‌ سایه‌تى سیاسى و كۆمه‌لاَیه‌تى و ئه‌كادیمیستى و لیَهاتوویى رِه‌چاو ناكرىَ بۆ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر پله‌كانى ده‌سه‌لاَتداریَتى تا شورابوون بۆ بنه‌ماڵه‌ كه‌ مه‌زنترین ده‌سه‌لاَتى پیاوه‌ كورته‌بالاَكانى نیَو سیستمى حوكمى دیكتاتۆره‌كانه‌ و لیَره‌ به‌دواوه‌ هیچ خاڵبه‌ندییه‌ك نامیَنىَ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنى پیاوه‌ ده‌سه‌رِاست و چه‌په‌كانى دیكتاتۆر به‌ڵكو ئه‌خریَنه‌ ژیَر چاودیَرییه‌كى وورده‌وه‌ و له‌ ختوخۆرِایى وه‌یان بچووكترین هه‌ڵسوكه‌وتى نابه‌دڵى دیكتاتۆر و خیَزان و بنه‌ماڵه‌كه‌ى ئه‌بیَته‌ مایه‌ى سه‌رخواردنى , ئه‌و كاته‌ش تۆمه‌تیَكى پیَوه‌ ئه‌لكیَنن و به‌ به‌ردیَك چه‌ند چۆله‌كه‌یه‌ك ئه‌كوژن :-

1 خه‌ڵكى پىَ چاوترسیَن ئه‌كه‌ن .
2 زیره‌كى و ووریایى درۆزنه‌ى خۆیان له‌ باتى ترسنۆكى و بیَباوه‌رِى به‌ گویَى جه‌ماوه‌ر دا ئه‌ده‌ن .
3 تۆمه‌تبار وه‌كو ئاگادار كردنه‌وه‌یه‌ك بۆ هاوه‌ڵه‌كانى سووك و رِیسوا ئه‌كه‌ن .
4 ده‌روازه‌ به‌رِووى ئه‌وانه‌ى ( خوانه‌خواسته‌ ) بیر له‌ ده‌سه‌لاَتى زیاتر بكه‌نه‌وه‌ دائه‌خه‌ن .
5 نه‌یاره‌كانیان به‌ سیاسه‌تى كوشتن و خویَنرِشتن ئه‌تۆقیَنن .

سه‌رۆك ( دیكتاتۆر ) , له‌ ترسى خۆى و له‌ ده‌ستدانى ده‌سه‌لاَت هه‌میشه‌ له‌ گومان و دڵه‌ رِاوكیَى به‌رده‌وامدا ئه‌ژیت , زۆرجاران بۆ رِه‌واندنه‌وه‌ى ئه‌و ترسانه‌ى په‌ل بۆ كه‌سه‌ نزیكه‌كانى خۆى ئه‌كوتیَت له‌ نیَو بنه‌ماڵه‌دا و به‌ تۆمه‌تى خولقاو مه‌رگ ئه‌كات به‌ یاوه‌ریان , هه‌روه‌كو سه‌ددام به‌رامبه‌ر چه‌ندین كه‌سى بنه‌ماڵه‌كه‌ى خۆى ئه‌نجامى دا , وه‌یا له‌ ترسى كیَبرِكیَى ده‌سه‌لاَت ئه‌مه‌ شۆرِ ئه‌بیَته‌وه‌ نیَو خودى خیَزانى زاڵ به‌ سه‌ر بنه‌ماڵه‌دا وه‌كو كورِ و برا , له‌ هه‌موو حاڵه‌ته‌كان ئه‌مانه‌ ئه‌مانگه‌یه‌نیَته‌ ده‌ره‌نجامیَك كه‌ ئه‌و سه‌رۆكانه‌ى دیكتاتۆریه‌ت پیاده‌ ئه‌كه‌ن و ده‌سه‌لاَته‌كان له‌ گه‌ل زه‌وت ئه‌كه‌ن و بۆ كورِ و برا و خیَزان و مام و ئامۆزا و بنه‌ماڵه‌ پاوانى ئه‌كه‌ن كه‌سایه‌تییه‌كى نه‌خۆش , شڵه‌ژاو و نائارام , ترسنۆك و بووده‌ڵه‌ , درِنده‌ و نامرۆڤ , بیَمتمانه‌ و بیَباوه‌رِیان هه‌یه‌ و ئاماده‌ن له‌ پیَناوى ده‌سه‌لاَتیاندا نه‌ك دڵسۆزى بۆ نیشتمان بگره‌ به‌ها ئه‌خلاقیه‌كانیشیان له‌ ده‌ست بده‌ن .


- به‌شی دووه‌م -


له‌مه‌پیَش باسى بارى ده‌روونى شڵه‌ژاوى دیكتاتۆره‌كانمان كرد و ئاماژه‌مان به‌ بارى نائارام و ناسه‌قامگیریان دا كه‌ له‌ ئاكامى ترسنۆكییان له‌ خودى خۆیان و ده‌سه‌لاَته‌كه‌یان دووچارى ئه‌بن , پیَویسته‌ ئه‌وه‌ش بگووتریَت یه‌كیَك له‌ فاكته‌ره‌ ده‌روونییه‌ كاراكان كه‌ پاڵ به‌ دیكتاتۆره‌كانه‌وه‌ ئه‌نیَت هه‌میشه‌ له‌ دڵه‌رِاوكیَى به‌رده‌وامدا بن , بیركردنه‌وه‌یه‌ له‌ رِابردووى خۆیان و ئاوورِدانه‌وه‌یه‌ له‌ شكست و تیَكشكانه‌ كۆمه‌لاَیه‌تییه‌كانیان كه‌ به‌مه‌ش (( هه‌ست به‌ خودكه‌میى )) له‌ ناخیان دا چه‌كه‌ره‌ ئه‌كات .

سه‌رۆك ( دیكتاتۆر ) , رِابردووى , له‌ دۆخى هه‌نووكه‌یى و داهاتووى خۆى زیاتر له‌به‌ر چاوه‌ , په‌ڵه‌یه‌ك ئه‌گه‌ر بچووكیش بیَت له‌ ژیانى كۆمه‌لاَیه‌تى خۆیدا ئه‌بیَته‌ مایه‌ى دروست بوونى گریَى ده‌روونى بۆى , و وائه‌زانیَت هه‌موو كه‌س پیَى ئه‌زانیَت , بۆیه‌ له‌م پیَودانگه‌وه‌ زۆربه‌ى كاته‌كانى بیركردنه‌وه‌ى خۆى له‌ جیاتى به‌رِیَوه‌بردنى وولاَت بۆ ئه‌وه‌ ته‌رخان ئه‌كات كه‌ گریَى (( هه‌ست به‌ خودكه‌میى )) یه‌كه‌ى له‌ناو ببات , نیگه‌رانییه‌كانى دیكتاتۆر له‌وه‌دایه‌ چۆن كاریَك بكات ئه‌و هه‌سته‌ى بشاریَته‌وه‌ ؟ ! بۆیه‌ بیر له‌وه‌ ئه‌كاته‌وه‌ تۆڵه‌ له‌ كۆمه‌ڵگا بكاته‌وه‌ چونكه‌ كۆمه‌ڵگا له‌ كه‌سایه‌تى ئه‌ كه‌سانه‌دا چرِ ئه‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ رِابردوودا بوونه‌ته‌ هۆى شكستى كۆمه‌لاَیه‌تى بۆى , بۆیه‌ په‌نا ئه‌باته‌ به‌ر داپاچینى براده‌ره‌ نزیكه‌ كۆنه‌كانى چ ئه‌وانه‌ى به‌ سۆنگه‌یانه‌وه‌ دووچارى ئه‌و باره‌ ناهه‌مواره‌یان كردووه‌ یان ئه‌وانه‌ى هه‌ست ئه‌كات كه‌ له‌و تیَكشكانه‌ په‌نهانه‌ى ئاگادارن , ئه‌مه‌ ئه‌بیَت به‌ سه‌ره‌تاى هه‌نگاوى كوشت و برِه‌كانى .

لیَره‌ به‌ دواوه‌ هۆگریى خویَن رِشتن ئه‌بیَته‌ ئاكاری رِۆژانه‌ى , كه‌ له‌ هه‌نگاوى یه‌كه‌مى دا سه‌ركه‌وتنى به‌ ده‌ست هیَنا وا تىَ ئه‌گات ئه‌مه‌ باشترین ده‌روازه‌ى تۆڵه‌ سه‌ندنه‌ وه‌یه‌ له‌ هه‌موو تاكه‌كانى كۆمه‌ڵگا و زه‌مینه‌ى بۆ ئه‌رِه‌خسیَنیَت بیر له‌ چاودیَریى كردنى هه‌موو كایه‌كانى ژیانى هاوولاَتییان بكاته‌وه‌ , بۆ ئه‌مه‌ش په‌نا ئه‌باته‌ به‌ر دروست كردنى ده‌زگا سه‌ركوتكه‌ره‌ سیخورِییه‌كانى و ئه‌و ده‌زگایانه‌ش له‌ چنگى كه‌سه‌ هه‌ره‌ نزیك و دڵسۆزه‌كانى خیَزان و بنه‌ماڵه‌ كۆ ئه‌كاته‌وه‌ , پیشه‌ى هه‌میشه‌یى ئه‌مانه‌ش له‌ قرِ كردنى ناحه‌زانى سه‌رۆك دا جه‌م ئه‌بیَت به‌وانه‌شه‌وه‌ ناحه‌ز نین و گومانى ناحه‌زییان لىَ ئه‌كریَت , گیرۆده‌ بوونى كۆمه‌ڵگا به‌و ده‌زگا سه‌ركوتكه‌رانه‌وه‌ ئه‌بیَته‌ هۆى سه‌رهه‌ڵدانى كۆمه‌ڵگایه‌كى ناته‌ندروست كه‌ به‌ جۆریَك په‌روه‌رده‌ ئه‌كریَن پیَشبرِكیَى پیاهه‌ڵدان و چه‌پڵه‌ جیَگه‌ به‌ داهیَنان و ئه‌فراندن لیَژ بكات .

بیَگومان گه‌ییشتنى زانیاریی نارِاستى ده‌زگا سیخورِییه‌كان به‌ سه‌رۆك و چه‌پڵه‌و پیاهه‌ڵدانى رِۆژانه‌ى زۆرینه‌ى تاكه‌كانى كۆمه‌ڵگا به‌ كار و كرده‌وه‌ ناشاییسته‌كانى واى لىَ ئه‌كات خۆى لىَ ببیَت به‌ خوداوه‌ند , له‌م پیَناوه‌شدا گشت سه‌روه‌ت و سامانى وولاَت بۆ به‌رز نیشان دانى كه‌سایه‌تى دارِماوى خۆى خه‌رج ئه‌كات و ده‌یان كه‌ناڵى رِاگه‌یاندن و رِۆشنبیرى بۆ جوان نواندنى ئیشه‌ بیَزراوه‌كانى ته‌رخان ئه‌كات بۆ به‌ پیرۆز كردنیان ته‌ر , و هه‌موو جووڵه‌ و ووته‌ و خویَن رِیَژییه‌كانى بۆ ئه‌كه‌ن به‌ ئه‌فسانه‌ و ته‌نانه‌ت كه‌سه‌ یه‌كه‌م و هه‌ره‌ نزیكه‌كانیشى نه‌ویَرن ته‌نها یه‌ك كرده‌ى خراپى خۆى بۆ بگیَرِنه‌وه‌ , هیچ قسه‌ و كرده‌وه‌یه‌كى قابیل به‌ رِه‌خنه‌ نابن چونكه‌ رِه‌خنه‌ لیَگرتنى مۆمى ژیانى كه‌سى گه‌یه‌نه‌ر ئه‌كوژیَنیَته‌وه‌ , بۆیه‌ سه‌رۆكى ( خیَزان بنه‌ماڵه‌ ده‌وڵه‌ت و كۆمار ) له‌ خۆى بایى ئه‌بیَت و خۆى له‌وه‌ش به‌ مه‌زن تر ئه‌زانیَت و هه‌ست ئه‌كات سیفه‌تى خوداوه‌ندى له‌مدا كۆبۆته‌وه‌ , سه‌رۆكه‌كان ( په‌رله‌مان حكومه‌ت دادوه‌رى ) و سه‌رۆكى ده‌زگا ئه‌منى ئیستیخباراتى و موخابه‌راتى و سوپاییه‌كان كه‌ گرنگ و تایبه‌تمه‌ندترن له‌ سىَ ده‌زگا یاساییه‌كه‌ى به‌رِیَوه‌بردنى وولاَت , له‌ خوانى خۆیدا كۆ ئه‌كاته‌وه‌ تا رِووبه‌رِوو پیَیدا هه‌ڵبده‌ن و ئه‌میش به‌خششى خۆى به‌ سه‌ریاندا ئه‌به‌شیَنیَته‌وه‌ , گه‌لیَك جار به‌ ده‌ستدریَژى به‌درِه‌ووشتییش له‌ گه‌ڵ خۆیان و ئه‌ندامانى خانه‌واده‌كانیاندا ئه‌نجام ئه‌دات بۆ ئه‌وه‌ى بیر له‌ هه‌ڵگه‌رِانه‌وه‌یان نه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر سه‌رۆكه‌ خوداوه‌نده‌كه‌یان .

به‌مانه‌ سه‌رۆك خۆى لىَ ئه‌گۆرِیَت , كه‌ خۆى لىَ گۆرِا كاروكرده‌وه‌كانیشى ئه‌گۆرَیَت , له‌ ئاكانى گۆرِانكارى له‌ كاروكرده‌وه‌یدا تووشى نه‌خۆشى (( خودمه‌زنیى )) ئه‌بیَت .

- به‌شی سێیه‌م -

 له‌ ترسى دیَوه‌زمه‌ى (( هه‌ست به‌ خودكه‌میى )) سه‌رۆك , له‌ سایه‌ى سیستمه‌ دیكتاتۆریه‌كه‌یدا نه‌هامه‌تى سیاسى و كۆمه‌لاَیه‌تى و رِۆشنبیرى و فه‌رهه‌نگیى و لادان له‌ به‌ها ئه‌خلاقى و نه‌ریته‌ مرۆییه‌كان ته‌واوى كۆمه‌ڵگا دائه‌وه‌شیَنىَ و له‌ باتى به‌رهه‌مه‌ پیشه‌سازى و كشتیارییه‌كان , پیشه‌سازى سه‌ربازى و به‌رهه‌مهیَنانى مارشاڵ و ژه‌نه‌رِاڵ و فه‌رخه‌ دیكتاتۆر بره‌وى ئه‌بىَ كه‌ ده‌ره‌نجامى سیاسه‌تى كوشت و برِ ده‌رهه‌ق به‌گه‌ل دیَنه‌ بوون , و له‌ هه‌موو قوژبنیَكدا تا به‌ نیَو خودى خیَزانه‌كان و نیَوان دوو كه‌س رِا ئه‌گات سیخورِى و جاسوسى وه‌كو پیشه‌ بۆ په‌یدا كردنى بژیَوى و مسۆگه‌ر كردنى ژیانى تاكه‌كانى لىَ دیَت , و هه‌موو شته‌كان ئه‌گه‌رِیَنه‌وه‌ بۆ ناوه‌ند و ناوه‌ندیش بریتیه‌ له‌ خودى تاكه‌ كه‌سى سه‌رۆك ( دیكتاتۆر ) , و برِیاره‌ چاره‌نوسسازه‌كانیش به‌ پیَى میزاجى ئه‌و ده‌ر ئه‌كریَن و به‌م شیَوه‌یه‌ سه‌رۆك له‌ قاوغى خۆى ده‌رئه‌چیَت و ئه‌بیَت به‌وه‌ى كه‌ خۆى باوه‌رِ به‌خۆى نه‌كات .

لیَره‌وه‌ خولیاى مه‌زنیى ئه‌كه‌ویَته‌ كه‌ڵكه‌ڵه‌ى سه‌رۆكى خۆ به‌ خوداوه‌ندزان و ڤایرۆسى نه‌خۆشى ( خودمه‌زنیى ) سه‌رى تىَ ئه‌نیَت , كه‌رنه‌ڤاڵ و فیستیڤاڵ و ئاهه‌نگى گه‌وره‌ و كۆبوونه‌وه‌ى بیَبۆنه‌ ساز ئه‌دریَت , له‌ هه‌موو ئه‌و قه‌رِه‌باڵغییانه‌دا شیعرو ئه‌ده‌ب و هه‌نه‌ر و هزر و ئایدیاكان ته‌نها له‌ پیاهه‌ڵدان و به‌ شان و باهوو گووتنى سه‌رۆكى خوداوه‌ند دا ئه‌گیرسیَنه‌وه‌ و به‌ ( منحه‌ مكرمه‌ مكافئه‌ هدیه‌ و شتى تر ) خاوه‌نه‌كانیان پاداشت ئه‌كریَن , و ئه‌وانیش به‌ پاداشت گرِ ئه‌گرن و میدالیا و ملوانكه‌ و به‌ریه‌خه‌ به‌ سه‌رۆكه‌كه‌یاندا هه‌ڵئه‌واسن ئه‌مه‌و جگه‌ له‌ بۆنه‌ سه‌ربازییه‌كاندا هه‌ر جاره‌ى به‌ هۆیه‌كه‌وه‌ ( وسام و شاره‌ ) و ته‌واوى پله‌ و مله‌ى سه‌ربازى بۆ دائه‌دوورن و وه‌كو سه‌رۆكیَكى فه‌رمانده‌ چاوى لىَ ئه‌كریَت .

سه‌رۆك له‌م قۆناغه‌دا ته‌واوى شته‌كانى تایبه‌تمه‌ندیَتى پىَ ئه‌دریَت ( خواردن خواردنه‌وه‌ خۆشۆرین خۆگۆرِین - تورِه‌بوون - پیَكه‌نین قسه‌كردن - سه‌ردان و - - - - - هتد ) , و نابیَت كه‌س لاسایى بكاته‌وه‌ له‌ هیچ كامیَك له‌ خه‌سڵه‌ته‌ تایبه‌تییه‌كانى له‌ غه‌یرى كوشت و برِ به‌ولاوه‌ : -
خواردن : نایاب ترین بۆ ئه‌وه‌ و له‌سه‌ر كه‌ته‌لۆك و به‌ دواته‌رز له‌ لایه‌ن چیَشتلیَنه‌رى پسپۆرِى تایبه‌ته‌وه‌ بۆى ئاماده‌ ئه‌كریَت .
خواردنه‌وه‌ : به‌ به‌رهه‌مى وولاَته‌كه‌ى تاسوقى ناشكیَت بۆیه‌ پیَویسته‌ گرانترینیان له‌ وولاَتانى دنیاوه‌ بۆ په‌یدا بكریَت .
خۆشۆرین : باشتر وایه‌ بڵیَین ( شۆرین ) چونكه‌ ده‌سته‌كانى خۆى به‌ر جه‌سته‌ى خۆى ناكه‌ویَت به‌ پاكه‌مه‌نییه‌ ده‌گمه‌نه‌كان و له‌ گه‌رماوى تابه‌تیدا ئه‌شۆریَت .
تورِه‌ بوون و پیَكه‌نین و قسه‌كانى ئه‌گه‌ر بىَ هۆ و بىَ سه‌روبه‌ریش بن به‌ موعجیزه‌ى ئیلاهى دائه‌نریَن .

سه‌ردان : لیَره‌دا ئه‌گاته‌ پۆپه‌ى ( خودمه‌زنیى ) له‌ كاتیَكدا سه‌دان ئۆتۆمۆبیلى دوا مودیَلى پرِ له‌ چه‌كدار پاش و پیَشى ئه‌ته‌نن و ده‌ستكراوه‌ن له‌ هه‌ر كرداریَكى دژه‌ گه‌لیى به‌ بیانووى پاراستنى گیانى سه‌رۆك ئه‌نجامى بده‌ن , رِِیَگه‌وبانه‌كان بۆ گشت كلۆم ئه‌دریَن و تایبه‌ت ئه‌بن به‌ گوزه‌ر كردنى سه‌رۆك و له‌شكرى پاریَزگارییه‌كه‌یه‌وه‌ , كه‌ له‌ هه‌ر شویَنیَكیشدا بگیرسیَته‌وه‌ ته‌و جیَگه‌یه‌ به‌ ته‌واوى ژیانى تیَدا ئه‌وه‌ستىَ , و ئه‌و سه‌ردانه‌ش ئه‌كریَت به‌ رِۆژى میَژوویى چونكه‌ ئه‌سته‌مه‌ جاریَكى تر رِیَى تىَ بكه‌ویًته‌وه‌ , له‌به‌ر گه‌مارۆدانى سه‌رۆك به‌ ترس - جموجۆَڵ و سه‌ردانه‌كانى بۆ شویَنان له‌ ژماره‌ى په‌نجه‌ى ده‌سته‌كان تیَناپه‌رِن و ته‌واوى ژیانى له‌ مه‌راسیمى پیَشوازى له‌ كۆشكه‌كانى خۆیدا به‌سه‌ر ئه‌بات و متمانه‌ى به‌كه‌س نامیَنىَ بۆیه‌ ناویَریَت ئه‌وه‌نده‌ له‌ ته‌لاره‌كانى خۆى دوور بكه‌ویَته‌وه‌.

خوداوه‌ندى مه‌زن له‌ ژوور و دالاَنه‌كانى خۆیه‌وه‌ برِیار و فه‌رمان ده‌رئه‌كات به‌ بىَ هیچ به‌رنانه‌ و پلان و تیَفكرینیَك , ئه‌مه‌ش وا ئه‌كات په‌یوه‌ندییه‌ ئابورى و كۆمه‌لاَیه‌تییه‌كان تووشى قه‌یران بن , ئیتر ته‌نگژه‌كان تادیَن كه‌ڵه‌كه‌ ئه‌بن و سه‌رۆك و سیستمه‌ خویَنمژه‌كه‌ى به‌ كڵۆڵى جگه‌ له‌ رِیَگه‌ چاره‌ى قه‌تڵوعام داڵده‌یه‌ك شك نابه‌ن بۆ ده‌ربازبوون , گه‌لیَك جار رِیَگه‌ى هه‌ڵه‌تر هه‌ڵئه‌بژیَرن تا بتوانن زاڵ بن به‌سه‌ر نارِه‌زایه‌تییه‌كانى ناوخۆ بۆیه‌ په‌نا وه‌به‌ر هه‌ڵگیرساندنى جه‌نگ و داگیركارى ده‌ور و دراوسىَ و دروست كردنى قه‌یرانى گه‌وره‌تر ئه‌به‌ن , به‌م هۆیه‌وه‌ كیَرڤى خوداوه‌ند رِوو له‌ دابه‌زین ئه‌كات و تا دیَت دۆخه‌كه‌ى لىَ ئاڵۆزتر ئه‌بیَت و به‌ له‌ ناوچوونى یه‌كجاره‌كى خودى سه‌رۆكى ئه‌وحه‌د كۆتایى به‌و سیستمه‌ دیَت كه‌ ئه‌ویش به‌ یه‌كیَك له‌م چاره‌نووسه‌ په‌رده‌ى دوا نماییشى ژیانى دیكتاتۆره‌ بكوژه‌كان دائه‌دریَته‌وه‌ :-

1 - یان له‌ ترسى رِقى پرِ له‌ تۆڵه‌ى جه‌ماوه‌ر هه‌ڵدیَت و عه‌رشى زه‌عامه‌ته‌كه‌ى جىَ ئه‌هیَڵیَت و په‌نا وه‌به‌ر وولاَتیَك ئه‌بات داڵده‌ى بده‌ن و له‌ تاراوگه‌ به‌ نه‌خۆشییه‌وه‌ سه‌ر ئه‌نیَته‌وه‌ .
2 یان له‌ لایه‌ن دادگاى نیَوده‌وڵه‌تى و ئینته‌رپۆله‌وه‌ دووچارى لیَپرسینه‌وه‌ى تاوانه‌ دژه‌ مرۆییه‌كانى ئه‌بیَته‌وه‌ .
3 یان ئه‌كه‌ویَته‌ به‌ر سزاى گه‌ل و كۆتایى به‌ ژیانى پرِ له‌ تاوانی دیَت .

به‌م جۆره‌ كۆتایى به‌ تراژیدیاى گه‌ل دیَت و سه‌رده‌میَكى نویَى دواى له‌ گۆرِنانى دیكتاتۆریه‌ت ده‌ست پىَ ئه‌كات , گرنگى رِووداوه‌كان له‌وه‌دایه‌ ئه‌بیَت ئه‌و رِابردووه‌ ناشرینه‌ ببیَته‌ په‌ند بۆ گه‌ل و لیَوه‌ى هوشیار ببنه‌وه‌ تا دووباره‌ نه‌بیَته‌وه‌ به‌سه‌ریاندا , به‌ تایبه‌تى ئیَمه‌ى گه‌لى كوردى سته‌مدیده‌ زامه‌كانى سه‌رده‌مى دیكتاتۆریه‌تمان هیَشتا نه‌ك سارِیَژ نه‌بووه‌ به‌ڵكو قه‌تماغه‌كه‌شى ته‌رِه‌ , دیارده‌كانى حوكمرِانى له‌مه‌رِ خۆمان مژده‌به‌خش نین و مه‌ترسى ئه‌و رِه‌وته‌ به‌رۆكى به‌رنه‌داوین و پاشماوه‌ى دیكتاتۆریه‌ت هیَشتا زیندووه‌ و ئه‌گه‌ر بواربرِه‌خسیَت چه‌كه‌ره‌ ئه‌كاته‌وه‌ , زۆرجار ناهوشیارى كۆمه‌ڵگا یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ زه‌مینه‌سازى سه‌رهه‌ڵدانى دیكتاتۆریه‌ت كه‌ ئه‌مه‌ مه‌ترسیدارترین زه‌نگیَكه‌ رِۆژانه‌ له‌ گویَماندا ئه‌زرنگیَته‌وه‌ , ناهوشیاریش له‌ ئاستى خویَنده‌وارى ونه‌خویَنده‌واریدا نابینمه‌وه‌ به‌قه‌د ئه‌وه‌ى هونه‌رمه‌ندان و نووسه‌ران و رِۆشنبیران و مامۆستایان و ئه‌ندازیاران و پزیشكان و قوتایان و لاوان - - - تویَژه‌كانى ترى كۆمه‌ڵگا كه‌ پیَگه‌ى رِۆشنبیرییان هه‌یه‌ ببن به‌ ده‌سكه‌لاو تواناكانیان له‌ خزمه‌تى سه‌رۆك و حیزبه‌كه‌یدا هه‌رِاج بكه‌ن .


07701309524
 Hewarash1@yahoo.com