|
١٧\٩\٢٠٢٦
فهلسهفهی ئاشتى
و دانوستان له کۆمەڵی یهکهمدا:
چرکە یهکهمهکانی پاش کۆتاییهاتنی قهیران و سۆسیۆلۆجیای
بزووتنهوهی کوردی.
ئاریان
عەلی
له درێژایی جوگرافیا گڕگرتووهکانی ناوچهکهدا - چ له عێراق، سوریا
یان تورکیا. گهلی کورد وپێکهاتهکانی وهێزه کوردییهکان رووبهڕووی
تاقیکردنهوه بوونییه قورسهکان دهبنهوه که لهلایهن قهیرانه
ئاڵۆز ودهستکردهکانهوه بهسهریاندا دهسهپێنن، وله ناو گێژاوی
ململانێ توندوتیژهکاندا ناچار دهبن شهڕی بهردوامی بکەن. له ناو
گێژاوی ململانێ توندوتیژهکان ودژایهتییه ئیقلیمییه سهختهکاندا،
بزوتنهوه وهێزه کوردییهکان ناچار دهبن بچنه ناو جهنگه ئاڵۆزهکانی
بهردوامی، که له تێیدا ڕووبهڕووی جۆراوجۆرترین شێوازهکانی باجی
سیاسی وسهربازی دهبنهوه، وئامرازهکانی تهنگپێهاتن وجۆره چهکه
بهکارهاتووهکان بۆ شکاندنی ئیرادهیان ولاوازکردنی ئامانجهکانیان
فرچک دهبێت. له سایهی ئهم گوشارانه بوونییه بهردهوامانهدا،
قوربانییهکان گهوره دهبن، ومرۆڤی کوردی هیچ ڕێگهیهکی تری نییه
بۆ پاراستنی ئهوهی دهتوانرێت بمێنێتهوه له دهستکهوته نهتهوهیی
ومێژووییهکان جگه له خۆڕاگری له پاش خۆڕاگری، وخۆگونجاندنێکی تاڵ
لهگهڵ واقعێکی ئیقلیمی ونێودهوڵهتیدا که بهزهیی به لاوازهکاندا
نایهت.
له دایکبووی ئهم واقیعە قهیراناوییهوه، کۆمەڵە هاوچهرخهکان دهوهستن
له ژێر باری گهورهترین خولیای خۆیاندا: چۆن دهکرێت کۆمەڵێکی مرۆیی
یهکهم، یان نهتهوهیهک که بیرهوهری وچارهنوس بهش دهکات،
بسووتێت به ئاگرهکانی ململانێ ناوخۆییهکانی خۆی؟ مهترسیدارترین
دیمهن له مێژووی کیانه نهتهوهیی وسیاسییه هاوچهرخهکاندا مهرج
نییه تهنیا رووبهڕووبوونهوی مهترسییهکی دهرهکی بێت، بهڵکو ئهو
دڕانه ناوخۆییهیه که لهسهر لێوارهکانی هۆشی حیزبی وتوندڕهوی نهتهوهیی
دهگهشئتهوه. وکاتێک حیزبی سیاسی - که له بنهڕهتدا وهک
ئامرازێک بۆ رێکخستنی مهدهنی ودهربڕینی بینین وفرهیی دروست بووه -
دهبێت به "عوسبهیهکی پیرۆز" که حهقیقهت قۆرخ دهکات، وڕۆحی نهتهوهیی
یان ئایدۆلۆژی دهکاته قامچییهک بۆ سڕینهوهی ئهوی تر وفڕێدانی
هاوبهش، لهو کاتهدا دهوڵهت مانای خۆی دهبهزێنێت وخهندهقه بهرامبهرهکان
گهرم دهبن.
کۆمەڵە ئاڵۆزهکان له رێڕهوه مێژووییهکانی خۆیاندا دهلهرزن له
نێوان دوو لۆژیکی دژبهردا: لۆژیکی "ململانێی دژهکان" که خۆراك له
سڕینهوهی ئهوی تر وبڕینی ڕیشهیی وهردهگرێت، ولۆژیکی “ململانێی
براکان" که به توندترین وکاریگهرترین دادهنرێت، لهو کاتهی که
کۆمەڵ وحیزبه خاوهن ههمان بیرهوهری وچارهنوس ونیشتمان خۆیان دهبینن
که دهسووتێن به ئاگرهکانی ناکۆکییه ناوخۆییهکان وعوسبه داخراوهکان.
وکێشهی ئهم تویژینهوهیه سهرچاوه دهگرێت لهو ناتهواوییه
پێکهاتهیی ودهروونییه قووڵهی که یاوهری ڕێڕهوی هێزه سیاسییهکان
وحیزبهکان وپێکهاتهکان کردووە له عێراق وههرێمی کوردستاندا بۆ
نزیکهی سهدهیهك، که تیایدا ناکۆکییه فکری وسیاسییهکان بهرهبهره
گۆڕان بۆ عوسبهی سڕینهوه که مامهڵهیان لهگهڵ برا ودراوسێدا کرد
به لۆژیکی سڕینهوه وبیرهوهرییهکی پڕ له برینی ستـهملێکراوی.
له ناو دلێ ئهم کار وباره مێژووییهدا، وله بیستهکانی سهدهی
رابردووهوه، ناوی بارزانی وبزووتنهوهی سهرکردهی نهمر مهلا مستهفا
بارزانی وپارتی دیموکراتی کوردستان دهرکهوت بۆ سهکۆکه تا له پلهی
یهکهمدا جێگیر بێت له هاوکێشهی تێکۆشانی نهتهوهیی وسیاسییدا. سهرهڕای
زۆری دژایهتییهکان وململانێی دژهکان که سیمای دیمهنی حیزبی
وناوخۆیی نهخشاند له قۆناغه جیاوازهکاندا له پێناو پاراستنی بهرژهوهندییه
باڵاکان، پارتی دیموکراتی کوردستان بهردهوام خاوهنی "باشترین دهستکهوت"
ومێژووی ژیرتر بووه له توانای ناوازهیدا بۆ دروستکردنی پردی ئاشتى
ولێکتێگهیشتن لهگهڵ لایهنه جیاوازهکاندا. مێژوو سهلماندی که
پێشکهشکردنی بهرژهوهندییهکانی نهتهوه وپاراستنی له مهترسی لهناوچوون
له سهروو حیساباته تهنگهکانهوه بووه، بۆ ئهوهی حیزب وهك
خاوهنی دهستپێشخهری بمێنێتهوه له جێگیرکردنی رێککهوتنهکان
وکۆکردنهوی لایهنهکان، وجهخت لهوه بکاتهوه که حیزبهکان بۆ
بنیاتنان وئاوهدانکردنهوه دروست بوون نهک بۆ تێکدان.
ولهگهڵ ئهم رێڕهوه کۆنهدا هاوتایه وپێچهوانهی دهبێت له جۆشی
تێکۆشانی کوردیدا دهرکهوتنی بزووتنهوهی یهکێتی نیشتمانی کوردستان
به سهرکردایهتی خوالێخۆشبوو جهلال تاڵهبانی، که فهلسهفهیهکی
هاوتای وجیاوازی ههڵگرتبوو له نزیکبوونهوه له ڕۆحی نهتهوهیی،
وگوتارێکی سیاسی کراوهی داڕشت لهگهڵ هێزهکانی ناوهند وئۆپۆزسیۆنی
عێراقیدا، که له رێگهیهوه شهڕی قورس ومێژوویی کرد لهگهڵ دهسهڵاتی
ناوهندی یهک له دوای یهکدا له پێناو پاراستنی بوون ومافه نهتهوهییهکان.
وسهرهڕای زۆری ههژانهکان وتاقیکردنهوه سهختهکان وکهوتنه ناو
تهڵهی قهیرانهکانهوه بههۆی ئامانجهکانی شۆڕش وئاڵۆزی هاوپهیمانییهکان،
یهکێتی نیشتمانی كوردستان سهرکهوتوو بوو له پاراستنی بهردهوامی
ڕۆحی نهتهوهیی وبنیاتنانی پردی کارا لهگهڵ هێزه جیاوازهکاندا،
وجهختی کردهوه که فرهیی حیزبی له ناو گۆڕهپانی کوردستانیدا، سهرهڕای
ئهوهی ههندێك جار کێبڕکێی تووندی لێکتریوهوه، بهڵکو دهوڵهمهندییەکی
تێکۆشان بوو که خزمهتی بهرژهوهندی گشتی دهکرد.
بهدیهاتنی ئهم تویژینهوهیه هات بۆ ئهوهی نوێنهرایهتی وهڵامێکی
پێویست وخوێندنهوهیهکی شیکاری هوشیار بکات بۆ بارودۆخهکانی ئێستا
وواقع سیاسی قهیراناوی؛ چونکه گهڕان به دوای میکانیزمهکانی ئاشتى
ودانوستاندا ئیتر تهنها چێژێکی تیۆری نییه، بهڵکو سهپێنراوه بههۆی
تهنگهژهکانی ئێستا ودابهشبوونه ناوخۆییهکانهوه که ئاشتی کۆمهڵایهتی
دهترسێنن له ههرێمی کوردستان وسهرتاسهری عێراقدا. دیمهنی ئێستا
دهناڵێنێت به دهست کاریگهرییهکانی جهمسهرگیری حیزبی توند، ونهبوونی
بینینی یهکگرتوو، لهگهڵ تێکهڵاوبوونی مهترسیدار لهگهڵ قهیرانه
ئیقلیمییه گڕگرتووهکاندا - وهک کاریگهرییهکانی چهکی پارتی
کرێکارانی کوردستان، وقهیرانهکانی بزووتنهوه له سوریا وتورکیا،
ومهترسییهکانی بۆشایی بهردهوام له ئێراندا - که ژینگهی سیاسی
کردووه لهسهر لێواری داڕمان مهگهر به پڕۆژهیهکی فکری وکردهیی
چارهسهر بکرێت که کولتووری ئاشتی وعهقڵانییهت بچهسپێنێت.
لهم ڕوانگهیهوه، ئهم تویژینهوهیه پرسیاره بنهڕهتییهکانی
خۆی دهخاتهڕوو: چۆن دهکرێت تێپهڕێنرێن میکانیزمهکانی ڕێککهوتنی
سهرووی لاواز ومامهڵه تاکتیکییهکان بهرهو دادپهروهری هۆیی
ودانپێدانانی ڕاستهقینهی به رامبه ر ؟ وبنهما فهلسهفی
وسۆسیۆلۆجییهکان کامانەن که دهتوانن ئهندازهکردنهوهی گرێبهستی
کۆمهڵایهتی ناوخۆیی بکهنهوه، وبرینهکانی بیرهوهری چارهسهر
بکهن، وتوانا تێکدهرهکانی ململانێ بگۆڕن بۆ دانوستانێکی عهقڵانی که
سهقامگیری مسۆگهر بکات؟
گرنگی ئهم تویژینهوهیه لهوهدا دهردهکهوێت که تێدهپهڕێنێت
گێڕانهوه مێژووییه کلاسیکییهکان بۆ دابینکردنی چوارچێوهیهکی فکری
وتیۆری تهواو که فهلسهفهی لێبوردهیی لای لۆک وڤۆلتێر وفکری شۆڕشی
فهرهنسی ئیلهام وهربگرێت، وفهلسهفهی دانپێدانان لای ئاکسێل هۆنێت،
ولایهنی بوونی وبهرپرسیارێتی ڕهوشتى لای ژان پۆل سارتر، ڕهوشتى
گفتوگۆ وپهیوهندی لای یۆرگن هابرماس. ئهم بیناسازی فکرییه تهنیا
تێڕامانێکی ڕهخنهیی پێشکهش ناکات، بهڵکو نهخشهرێگایهکی كردهیی
ومهیدانی دادهنێت بۆ چهسپاندنی ئاشتی بهردهوام، وپاراستنی پێکهاتهی
کۆمهڵایهتی له پوکانهوهی ناوخۆیی، وسهلماندنی ئهوهی که ئاشتى
وڕێککهوتنی ئازایانه رووی دووهمی ئازایهتی تێکۆشانه.
ململانێی دژهکان و ململانێی براکان .
قهیرانی داڕمانی پێکهاتهیی کۆمەڵە هاوچهرخهکان خولیایهکی بوونی
قووڵ پێکدههێنێت کاتێک دهبینێت کۆمهڵێکی مرۆیی یهکهم که بیرهوهری
وچارهنوس بهش دهکات دهسووتهێت به ئاگرهکانی ململانێ ناوخۆییهکانی
خۆی. ومهترسیدارترین دیمهن له رووبهڕووبوونهوی مهترسییهکی دهرهکیدا
نییه، بهڵکو لهو دڕانه ناوخۆییهیه که لهسهر لێوارهکانی هۆشی
حیزبی وتوندڕهوی نهتهوهیی گهشه دهکات. وکاتێک حیزبی سیاسی - که
له بنهڕهتدا وهک ئامرازێک بۆ رێکخستنی مهدهنی ودهربڕینی بینین
دروست بووه - دهبێت به عوسبهیهکی پیرۆز که حهقیقهت قۆرخ دهکات
وڕۆحی نهتهوهیی دهکاته قامچییهک بۆ سڕینهوهی ئهوی تر، لهو
کاتهدا دهوڵهت مانای خۆی دهبهزێنێت وفهزاکانی گشتی دهبنه خهندهقه
بهرامبهرهکان. کێشهی ئهم تویژینهوهیه سهرچاوه دهگرێت لهو
ناتهواوییه پێکهاتهیی ودهروونییه قووڵهی که یاوهری ڕێڕهوی
هێزه سیاسییهکان وحیزبهکان وپێکهاتهکانی کردووه له عێراق وههرێمی
کوردستاندا بۆ نزیکهی سهدهیهك، که تیایدا ناکۆکییه فکری وسیاسییهکان
گۆڕان بۆ عوسبهی حیزبی سڕینهوه که مامهڵهیان لهگهڵ ئهوی تردا
کرد به لۆژیکی سڕینهوه وبیرهوهرییهکی پڕ له برین. مترسیی ئهم
کێشهیه أ دوو هێنده دهبێت له سایهی نهبوونی نزیکبوونهیهکی ڕهسین
ئاشتیی دامهزراوهیی ودانوستان که هێزهکان بگوازێتهوه له
کولتووری جهنگی بێودا بۆ فهزای ململانێی فکری بهردهوام له پێناو
ئاشتی، بهتایبەت کاتێک تێکهڵاو دهبێت لهگهڵ نهخشه ئیقلیمییه
گڕگرتووهکاندا وهک کاریگهرییهکانی چهکی پارتی کرێکارانی کوردستان،
وقهیرانهکانی بزووتنهوه له سوریا، ومهترسییهکانی بۆشایی بهردهوام
له ئێراندا. لهم ڕوانگهیهوه پرسیاره بنهڕهتییهکانی تویژینهوه
سهرههڵدهدهن دهربارهی چۆنییهتی تێپهڕاندنی میکانیزمهکانی
ڕێککهوتنی سهرووی لاواز بهرهوە دادپهروهری هۆیی ودانپێدانانی
ڕاستهقینهی لهنێوان خۆیدا، ئهو بنهما مهترسیدارانهی کامانەن که
دهتوانن ئهندازهکردنهوهی گرێبهستی کۆمهڵایهتی ناوخۆیی بکهنهوه
وفرهیی بهڕێوهببهن وتوانا تێکدهرهکانی ململانێ بگۆڕن بۆ
دانوستانێکی عهقڵانی که سهقامگیری مسۆگهر بکات. وگرنگی ئهم
تویژینهوهیه لهوهدا دهردهکهوێت که تێدهپهڕێنێت گێڕانهوه
مێژووییهکان ومامهڵه تاکتیکییهکان بۆ دامهزراندنی چوارچێوهیهکی
فکری وتیۆری تهواو که نهخشهرێگایهکی ڕاستهقینه پێشکهش دهکات
بۆ دامهزراندنی ئاشتی بهردهوام و پاراستنی پێکهاتهی کۆمهڵایهتی
له پوکانهوهی ناوخۆیی و داڕمانی ئیقلیمی.
بۆ بهدیهێنانی ڕێکوپێکی مهنههجی،
پێویسته پشت به کۆمهڵه چهمکی کردهیی ورد ببەسترێت؛ صلح ڕێڕهوێکی
ئهخلاقی و مێژوویی و کۆمهڵایهتی قووڵه که دهوهستێت لهسهر
گهڕاندنهوهی اعتبار بۆ ئهوی تری جیاواز و چارهسهرکردنی برینی
بیرهوهری جهماعی لهسهر بنهمای دانپێدانانی لهنێوان خۆیدا ، له
کاتێکدا دانوستان نوێنهرایهتی كردههی عهقڵانی پهیوهندی دهکات
که لهسهر یهکسانی دهرفهتهکانی گوتار و ڕزگاربوون له توندوتیژی
وهستاوه که تێیدا ناکۆکییهکان به هێزی بهڵگه بهڕێوهدهچن نهک
به بهڵگهی هێز به مهبهستی گهیشتن به ڕێککهوتنێکی هاوبهش.
کۆمەڵی یهکهم ئهو فهزا جوگرافی وسیاسی وکۆمهڵایهتییهیه که
تێیدا تاکهکان وپێکهاتهکان وحیزبهکان بیرهوهری وچارهنوس بهش
دهکهن سهرهڕای جۆراوجۆری ئینتیمایان، له کاتێکدا لێبوردهیی به
ئهرکێکی عهقڵی ومافێکی سهرهکی مرۆیی دادهنرێت وعهقڵانییهتی
قبووڵکردن که تێگهیشتنه له حتمیهتی جیاوازی ودهیکات به
دهوڵهمهندی شارستانی نهک پاساو بۆ جهنگ.
بنهما فهلسهفییهکانی لێبوردهیی: له حتمیهتی جیاوازییهوه بۆ
عهقڵانییهتی قبووڵکردن.
فکری فهلسهفی هاوچهرخ، بهتایبهت لهگهڵ جۆن لۆک له وتارهکانی
دهربارهی لێبوردهیی، لهوهوه دهستی پێکرد که قهناعهته فکری
وسیاسییهکان وئینتیما نهتهوه یی وحیزبییهکان بابهته
بنهڕهتییهکانن که ناتوانرێت به زۆر وسزادانی یاسایی بسهپێنرێن.
لێبوردهیی لای لۆک، و پێش ئهو و پاش ئهو لای ڤۆلتێر، تهنیا
بهخشینێکی کاتی یان ستراتیژییهکی براگماتی بۆ هێمنکردنهوه نهبوو،
بهڵکو ئهرکێکی عهقڵی و مافێکی سهرهکی مرۆیی بوو. ئهم بنیاتنانه
کلاسیکییه دهستپێکێکی پێویست پێکدههێنێت بۆ تویژینهوه، بۆ ئهوهی
بڵێین که ههوڵی سڕینهوهی ئهوی تری ناوخۆیی یان رهشکردنهوهی
هۆییهکهی پێشێلکارییه بۆ سروشتی فرهیی مرۆیی. ڤۆلتێر، به ڕهخنه
توندوتیژهکانی دهربارهی توندڕهوی، حهقیقهتێکی چهسپاند که
کۆمهڵهکان خواردن له جیاوازی وهردهگرن وتوندڕهوی ئهو
نهخۆشییهیه که یهکگرتوویی له ناوهوه تێکدهدات. و ئهم
بیناسازی ڕووناکبیرییه تهواو دهبێت لهگهڵ بنهماکانی شۆڕشی
فهرهنسی که سێگۆشهی ئازادی و یهکسانی و برایهتی دامهزراند، و
بڕیاریدا که ڕۆحی ڕاستهقینهی لێبوردهیی و ئاشتى بهدی نایهت
مهگهر به ههڵوهشاندنهوهی ئیمتیازاته سڕینهوهییهکان و
دانپێدانان به هاوڵاتیبوونی یهکسان وەک مهرجێکی سهرهکی بۆ
کۆبوونهوهی لهشی کۆمهڵایهتی.
فهلسهفهی دانپێدانان لای ئاکسێل هۆنێت تێپهڕاندنی لێبوردهیی
نهرێنی بۆ دادپهروهری هۆیی.
بهڵام چهمکی "لێبوردهیی" کلاسیکی لهوانهیه ههندێك جار ههندێك
له سهرکهوتن یان بهرگهگرتنی زۆرداری بۆ ئهوی تر ههڵبگرێت.
ولێرهدا بهشداری ڕهخنهیی هاوچهرخهکانی ئاکسێل هۆنێت
دهردهکهوێت له ڕێگهی "فهلسهفهی دانپێدانان"، که گفتوگۆ
دهگوازێتهوه له ئاستی پهیوهندی ساردۆلاوه بۆ ئاستی تێکهڵبوونی
ئهندامی. هۆنێت پێی وایه که ململانێکان له ناو کۆمەڵی یهکهمدا
سهرچاوه ناگرن دوور له "ئازاری سووکایهتی"؛ واتا ههستی
کۆمهڵهیهك یان حیزبێك یان پێکهاتهیهك به پهراوێزخستنی پێگهی
یان نکۆڵیکردن له مافهکانی. لهسهر ئهم بنهمایه، ههر
پڕۆسهیهکی دانوستان یان ئاشتى يه كى ڕاستهقینه دهبێت لهسهر
بنهماکانی سێگۆشهی دانپێدانان لای هۆنێت بوەستێت: پشتگیری یاسایی بۆ
یهکسانی، وڕێزی ئهخلاقی بۆ زات، وهاوسۆزی کولتووری وسیاسی لهگهڵ
تایبهتمهندییهکاندا. صلح به ڕێککهوتنی سهروو سهرکهوتوو نابێت،
بهڵکو به گهڕاندنهوهی اعتبار بۆ ئهوی تر وەک هاوبهشێکی تهواو
له بنیاتنانی نیشتمان یان کۆمهڵدا، لهگهڵ جێبهجێکردنی ئهوه به
هۆشهوه لهسهر واقعی حیزبهکان له عێراق وسهرتاسهری ناوچهی
ڕۆژههڵاتی ناوین، لهوانهش هێزه کۆنهکان وهک حیزبی شیوعی عێراقی
به مێژووی تێکۆشانی فهخرییهوه له کاتی دامهزراندنییهوه له
ساڵی ١٩٣٤ وشوێنپێی سهرکرده پێشهنگهکانی وەک "فههد"، تا دهگاته
ئاڵۆزییهکانی دیمهنی کوردستان وئیقلیمی.
بوون و بهرپرسیارێتی: دیدی ژان پۆل سارتر بۆ ئهوی تر و ئازادی.
باره بوونییهکه قووڵ دهبێتهوه لهم چوارچێوهیهدا لهگهڵ
فهلسهفهی ژان پۆل سارتر، که پێی وایه بوونی مرۆیی له پچڕان
لهگهڵ ئهوی تردا بهدی نایهت، بهڵکو "ئهوی تر جهههنهمه"
کاتێک دهبێت به ئامرازێک بۆ بابهتکردنی زات ولێسهندنهوهی
ئازادییهکهی، بهڵام له ههمان کاتدا ئاوێنهی پێویسته بۆ
دۆزینهوهی هۆشیاری به زات ودامهزراندنی بهرپرسیارێتی ئهخلاقی
هاوبهش. سارتر چهمکی ئاشتى ولێبوردهیی دهگوازێتهوه له بازنهی
بیردۆزی سارد بۆ گۆڕهپانی "پابهندبوون"؛ هێزه سیاسییهکان وحیزبه
ململانێکاران بهرپرسیارێتییهکی ڕهوشتى هاوسۆز ههڵدهگرن دهربارهی
چارهنووسی کۆمەڵ، وڕهتکردنهوهی ئهوی تر یان نهفیكردنی سڕینهوهی
ئازادی مرۆیی خۆییهتی. له روانگهی سارترییهوه، بنیاتنانی ئاشتی
ڕاستهقینه پێویستی به ئازایهتی پچڕان ههیه لهگهڵ ئاراسته
دووگماکاندا وههڵگرتنی باری ئازادی ودانپێدانانی لهنێوان خۆیدا به
وهک دوو چاکهی تهنیا.
سۆسیۆلۆجیای خهوی مهعریفی و ڕهوشتی بقاء (ماوهتهوه) له ناو
ناوهڕۆکی قهیران و توندوتیژیدا.
تێگهیشتن له دینامیکه ئاڵۆزهکانی ململانێی ناوخۆیی له کۆمەڵە
ئاڵۆزهکاندا، له تێپهڕاندنی ساتهکانی بهرنگاربوونهوهی
ڕاستهوخۆوه سهرچاوه دهگرێت بۆ چاودێریکردنی ئهو گۆڕانکارییه
شاراوهنانهی كه ڕووبهڕووی پێکهاتهی دهروونی و کۆمەڵیی کۆمهڵه
ململانێکار دهبنهوه. کاتێک جهنگی مادی کاتی کۆتایی پێ دههێنرێت،
ڕیشهکانی درز و لهتوبوون به مهرج نییه کۆتاییان پێ بێت، بهڵکو
لایهنهکان دهکهونه ناو دۆخێکی «خهوی مهعریفی»یهوه؛ ئهمهش
قۆناغێکی ههستیاره كه تێیدا کینه مێژووییهکان دهبهستن و
دهگۆڕێن بۆ بهشێک له سیستهمی ڕهوشتی و کۆمهڵایهتی كه کۆمهڵگا
پێی پاساو بۆ بهردهوامی و یهکگرتوویی ناوخۆیی خۆی دههێنێتهوه.
لهم ژینگهیهدا، چهمکهکانی بهرگری و مانهوه لهگهڵ
پهیوهندییه تهسکه عهشایهری و حیزبییهکاندا تێکهڵ دهبن، و
ڕهوشته ململانێکاردهکان دهبنه ئامرازی تیژ بۆ بهڕێوهبردنی
ناکۆکییهکان له جێگهی چارهسهرکردنیان. لهم سۆنگهیهوه، ئهم
بهشهی لێکۆڵینهوه دهتهوێت قووڵایی ئهم خهوه مهعریفییه
ههڵبمژێت و لێکهوتهکانی شیبکاتهوه کە چۆن هێزه سیاسی و
حیزبییهکان وهبهرهێنان له یادگه زامداربووهکاندا دهکهن، و
بهدوای دهرچهیهکی فهلسهفی و سۆسیۆلۆجیدا دهگهڕێت كه
مهعریفیهتی بهشداریکردن دهگهڕێنێتهوه و کۆمهڵگا له چنگی
مانهوهی پشتئهستوور به پهراوێزخستن ڕزگار دهکات.
پێکهاته مێژوویی و سایکۆلۆجییهکانی ململانێی ناوخۆیی: له به
پیرۆزکردنی ڕههاوه تا سهرههڵدانی عهشیرهته حیزبییهکان.
تێگهیشتن له دینامیکه ئاڵۆزهکانی ململانێی ناوخۆیی له کۆمەڵ
ئاڵۆزهکاندا - بهتایبهت له عێراق، ههرێمی کوردستان و سهرتاسهری
ناوچهکه - له پێویستی نقومبوون له ریشه مێژوویی و
دهروونییهکاندا سهرچاوه دهگرێت که کهلتووری «سڕینهوهی
یهکتر»یان بهرههم هێناوه. مێژووی سیاسی هاوچهرخ تهنیا
زنجیرهیهک له ڕێکخراوه مهدهنییهکان یان بزووتنهوه
ڕزگاریخوازییهکان نهبوو، بهڵکو له ناوهڕۆکهکهیدا گۆڕهپانێک بوو
بۆ پێکدادانی هۆشی داخراو كه لهسهر گومانی قۆرغکردنی ڕاستی ڕهها
دهژیان و وهبهرهێنانیان له ئابووریی یادگه زامداربووهکهدا
دهکرد.
حیزب و پێکهاته سیاسییهکان له ژینگهکانی ململانێ درێژخایهنهکاندا
لهسهر ئهو شتهی پێی دهوترێت «ئابووریی یادگه زامدار» دهژین؛ لهوێدا
ستـهمه مێژووییهکان، برینهکان، شکاوییهکان دووبارە بهرههم دهبنهوه
و وهک پیرۆزییهکی گۆڕاننهکراو بۆ نهوه بهدوای یهکهکان دهگوازرێنهوه.
لهم کهشوههوایهدا، یادگهی گشتی له سهرچاوهیهکهوه بۆ دهرهێنانی
پهندهکان دهگۆڕێت بۆ خهندهقێکی بهرگری كه له ههر ڕێیانێکدا عهشیرهته
نهتهوهیی و حیزبییهکان هان دهدات. ئهم رهقبوونه مێژووییه وای
لێدهکات که دروستکردنی درزێکی بهرهو ئاشتتهوایی زۆر سهخت بێت،
چونکه ههر دهستبهرداربوون یان نهرمونیانییهکی سیاسی له ناو بازنهی
حیزبی داخراودا وهک «خیانهت» له خوێنی مێژوویی و قوربانیدانه پێشوهکان
سهیر دهکرێت، ئهمهش بهردهوامی جهمسهرگیری توند دهچهسپێنێت و
ڕێگری له سهرههڵدانی هۆشی ڕهخنهیی نوێ دهکات.
له سهرهتا ڕهسهنهکهیدا، حیزب و پێکهاته سیاسییهکان بۆ ئهوه
دروست بوون که ببنه ئامرازی ڕێکخستنی مهدهنی و دهربڕینی فرەرههنگی
فکری و کۆمهڵایهتی. بهڵام ڕێڕهوی مێژوویی له ناوچهکهدا شاهیدی
لادانێکی پێکهاتهیی مهترسیدار بوو؛ کاتێک حیزب و تاقمهکان تهسک
بوونهوه و گۆڕان بۆ شێوهی «خێڵه هاوچهرخهکان» یان «پیرۆزییه عهشایهرییهکان».
له سایهی ئهم گۆڕانکارییهدا، وهفاداری حیزبی بوو به هۆشیهکی ڕهها،
که پێش وهفاداری نیشتمانی و مرۆیی دهکهوت، و سهرکرده یان هێما
حیزبییهکه بوو به کهسێکی پیرۆز که ڕهخنه قبوڵ ناکات. ئهم
داخستنه رێکخراوهییه به پێویست کهلتووری «سڕینهوهی سیاسی» بهرههم
دههێنێت؛ لهوێدا مامهڵه لهگهڵ نهیاری حیزبیدا وهک هاوبهشێک له
نیشتماندا ناکرێت که ههڵه دهکات و راست دهکاتهوه، بهڵکو وهک
مهترسییهکی بوونی یان بریکارێک سهیر دهکرێت كه دهبێت له نهخشهی
سیاسی و کۆمهڵایهتی سڕابێتهوه.
و ململانێ عهشایهرییهکان ناتوانن بهردهوام بن و گهشه بکهن به
بێ بوونی جبەخانەیەکی ڕاگهیاندن و کهلتووری كه پهراوێزخستن به ڕهوا
بزانێت. لێرەدا ڕۆژی «وتاری سڕینهوه» دهردهکهوێت کاتێک پشت به شهیتانکردنهوهی
ئهوانی تر، شێواندنی مێژوویان، و گۆڕینی جیاوازییهکانی ناو دیده
سیاسییهکان بۆ شهڕی ڕهوهشتی، ئایینی و نهتهوهیی چارهنووسساز دهبهستێت.
بهکارهێنانی ڕاگهیاندنی ئاراستهکراو و سەکۆ حیزبییهکان بۆ لێدانی
هۆشی گشتی و گهرمکردنی ئاگری کینه، کارا بوونی ههر دهرفهتێکی
دیالۆگی عهقڵانی پهکدهخات. لهم ڕوانگەیهوه، شکاندنی بازنهی
ململانێی پووچی ناوخۆیی بهبێ تێکدانی میکانیزمهکانی ئهم وتاره
باڵادهسته و دۆزینهوهی جێگرهوهی پهیوهندی عهقڵانی كه ڕێز له
زمانی بهڵگه و لۆژیک له فهزای گشتیدا بگرێت، نایهته دی، تا هێزی
دابهشبوون و شهڕی ڕاگهیاندن بگۆڕدرێن بۆ گۆڕهپانی کێبڕکێی فکری
بونیاتنهر له پێناو ئاشتی و سهقامگیريدا.
لێکهوته جیوپۆلۆتیکییهکان و درێژبوونهوه ههرێمییهکانی ململانێی
ناوخۆیی له کوردستان و ناوچهکهدا.
ململانێی ناوخۆیی و جیاکارییه حیزبییهکان له هیچ کۆمهڵێکدا له
ژینگه ههرێمییه دهوروبهرهکهی جیانابنهوه، بهڵکو کاریگهری و
کارلێک لهسهر یهک دهکهن له دیالیکتیکێکی ئاڵۆزدا که لاوازی
پێکهاته ناوخۆییهکان دهردهخات کاتێک لهگهڵ پڕۆژه جیوپۆلۆتیکییه
گهورهکاندا یهکتر دهبڕن. له حاڵهتی بزووتنهوهی نهتهوهیی و
سیاسی له کوردستان و سهرتاسهری عێراق و ناوچهکهدا، درێژبوونهوه
ههرێمییهکان دهبنه درێژکراوهیهکی ئهندامی بۆ قهیرانه خۆجێییهکان،
ئهمهش ههر رێککهوتنێکی ناوخۆیی دهبهستێتهوه به مهرجی تێگهیشتن
له لایهنه ههرێمییه مهترسیدارهکانهوه.
پرسی چهکی پارتی کرێکارانی کوردستان (پهکهکه) و لێکهوته سهربازی
و سیاسییهکانی وهک یهکێک له ئاڵۆزترین قهیرانهکانی ههرێم و
پڕترین له بهفیڕۆدانی سهقامگیری ههژمار دهرکرێت. ململانێ چهکداره
درێژخایهنه سنووربهزێنهکان تهنیا سنووردار نهبوون به بهرنگاربوونهوهی
رژێمه ههرێمییهکانهوه، بهڵکو گۆڕان بۆ چرایهکی ههمیشهیی بۆ
گرژییهکان که سهقامگیری ناوخۆیی له ههرێمی کوردستان پهکدهخات، و
پهیوهندی مهیدانی و سیاسی توند له نێوان هێزه کوردییهکانیشدا
دروست دهکات. ئهم دۆسییهیه کێشهکانی سهروهری، بیانووی دهستوهردانی
سهربازی دهرهکی دههێنێته گۆڕێ و گوشاری زهبهلاح دهخاته سهر
ڕێڕهوی بڕیاری سیاسی خۆجێی، ئهمهش پێویستی بهپهلهی بهرهوپێشبردنی
تێڕوانینێکی عهقڵانی دهردهخات که زمانی چهک تێپهڕێنێت بۆ
میکانیزمی دانوستان و چارهسهره دیپلۆماسییه بهردهوامهکان.
له جوگرافیا سووری و تورکییه ئاگرینهکهدا، ئهزموونهکانی بهڕێوهبردن
و بزووتنهوهی کوردی لهوێ نموونهی ناوازه و پڕ له مهترسی
جیوپۆلۆتیکی پێشکهش دهکهن. بزووتنهوهی کوردی ڕووبهڕووی سهختترین
تاقیکردنهوهکان بووهوه لهناو ململانێیهکی نێودهوڵەتی و ههرێمی
تونددا، ئهمهش کردیه خاوهنی هاوکێشهکانی هێزه گهورهکان و ههڕهشه
بهردهوامهکان. لێکهوتهکانی ئهم دۆسییانه تهنیا سنووردار نین به
ناوهی مهیدانییهوه، بهڵکو سێبهری قووڵ دهخهنه سهر ویژدان و
چارهنووسی گشتی کوردی له ناوچهکهدا، و به ڕوونی تێچووی گهورهی
پارچهپارچهبوون و نهبوونی چهترێکی ستراتیژی یهکگرتوو ئاشکرا دهکهن
که دهستکهوتهکان له ساتهکانی گۆڕانکاری مێژوویی ههستیاردا دهپارێزێت.
دۆسییهی ئێران و کارلێکهکانی ئاڵۆزی - له سایهی ئهگهرهکانی
گۆڕانی لهپڕ یان سیناریۆکانی «خۆڕاگری بهردهوام» دواى رووخانی ڕژێمی
ئێستای مهلاکاندا - گهورهترین مهترسی بوونی پێکدینێت كه ڕووبهڕووی
پێکهاته و هێزهکانی ناوچهکه دهبێتهوه. ههر ڤاکۆمین و بۆشاییهکی
سیاسی یان ئهمنی بهرفراوان له ئێراندا، بهبێ ڕێکخستنی پێشوهخته و
تێگهیشتنی ستراتیژی له نێوان هێزه کوردی و نیشتمانییهکاندا،
هۆشداری دهدات له ڕوودانی کارهساتێکی ڕاستهقینه و ئاژاوهی گشتی
کە کۆمەڵە خۆجێییهکان باجێکی زۆر گهورهی لهسهر دهدهن. لهم
سۆنگهیهوه، بهردهوامی عهقلیهتی ململانێ و گرژییه ناوخۆییهکان
له سایهی ئهم نهخشه ههرێمییه سووتکارانهیهدا مانای وایه که
ههر زهمینلرزهیهکی سیاسی داهاتوو هێزهکان به پهرتوبڵاوی و
بێتوانا دهبینێت له پاراستنی بوونی خۆیان یان پێشکهشکردنی پرۆژهیهکی
دیموکراتی قورسایی دار.
میکانیزمهکانی ئاشتی و دانوستان و خولهکه ههستیارهکانی پاش
ململانێ: ئهندازهسازی گرێبهستی کۆمهڵایهتی نوێ.
یهکهم هەنگاوهکانی ئاشتی بهردهوام به گواستنەوەی بنهڕهتی له
لۆژیکی ڕێککهوتنه سهرووییه لاوازهکان و مامهڵه تاکتیکییهکانهوه
بۆ جێبهجێکردنی دادپهروهرییهکی ناسنامهیی ڕاستهقینه دهست پێ دهکهن
كه له فهلسهفهی ئاکسڵ هونیس وهرگیراوه. ئهم ڕێڕهوه داوای گهڕاندنهوهی
شهرهف بۆ یادگه و تیمارکردنی برینه مێژووییهکانی دهكات به بێ
گۆڕینیان بۆ ئامرازێک بۆ هاندانی ململانێ، سهرباری دانی دانپێدانانی
لایهنه سیاسییهکان به مافی یهکتر له بوون و نوێنهرایهتی بێ
سووکایهتی کردن به هێماکان، تا دهگاته دامهزراوهیی یاسایی و دهستووری
که دڵنیایی بدات که هیچ پێکهاتهیهک ههستی به پهراوێزخستن نهکردووه.
له ئاستی سۆسیۆلۆجیایی ساته ههستیاره مێژووییهکان (خولهکه یهکهمهکانی
پاش کۆتاییهاتنی ململانێ)، مهترسی بۆشایی دهروونی و کۆمهڵایهتییه
کە بهدوای وهستانی زمانی چهکدا دێت؛ چونکه ئهمه ههستیارترین
ساته که تێیدا حهزی تۆڵهسهندنهوه و کهلتووری تۆڵه لهلایهک و
ویستی بنیادنان و دانپێدانانی یهکتریش لهلایهکی ترهوه کێبڕکێی لهسهر
دهکەن. ئهم خولهکه سهرهتاییانه پێویستیان به دهستوهردانێکی
هۆشیارانه و بهپهله ههیه بۆ ههڵوهشاندنهوهی پێکهاته
سایکۆلۆجییهکانی دوژمنایەتی، و ڕێگری له فهرماندهکانی جهنگ و
سوودمهندان له سووڕاندنهوهی قهیرانهکان، و گۆڕینی شۆکی
کۆتاییهاتنی پێکدادان بۆ هێزێکی ئهرێنی بۆ بنیادنانی ئاشتی کۆمهڵایهتی
له ڕێگەی دهستپێشخهری بوێرهوه كه هۆشی گشتی لهسهر بنهمای ئهوهی
كه هاوبهشی جێگرهوهی تهنهای وێرانکارییه دووباره بڕێژێتهوه.
بۆ گۆڕینی ئهم چوارچێوه تیۆری و سۆسیۆلۆجییه بۆ کردهی کرداری لهسهر
زهوی، و بۆ پرکردنهوهی درزهکان و دروستکردنی نزیکبوونهوهی ڕاستهقینه
له نێوان حیزب و هێزه ناکۆکهکاندا، پێویسته ڕێڕهوی پهیرهوی بهدوا
یهک و مهنههجی و ورد بگیترێتهبهر، که دهکرێت بهم شێوهیه کورت
بکرێنهوه:
١. راگهیاندنی ئاگربهستی ڕاگهیاندنی و ئامادهکردنی کهشوههواکان (بنیادنانی
متمانهی سهرهتایی): یهکهمین هەنگاوی بهپهله خۆی له وهستانی
ڕاستهوخۆی کاره تهشویقاتییه ڕاگهیاندنه هاوبهشهکان و وتاری
کینه و تۆمهتبارکردن دهبینێتهوه، و وهستانی کارکرده شهیتانییه
سیاسییهکان، بۆ کەمکردنەوەی توندی گرژی دهروونی و سایکۆلۆجی هاوبهش
و ئامادهکردنی ژینگهیهکی لهبار بۆ ههر دیالۆگێکی داهاتوو.
٢. پێکهێنانی ئهنجومهنی پیران و نێوهندگیر بێلایهن: دروستکردنی چهترێکی
سهربخۆ که کهسایهتی نیشتمانی، کهلتووری و فکری بێلایهنی پاک لهخۆ
بگرێت، بۆ ئهوهی ڕۆڵی نێوهندگیری پهسهندکراو لهلایهن سهرجهم
لایهنهکانهوه بگێڕێت، و چاودێری دهستپێشخهرییهکان بکات و روانگهکان
نزیک بکاتهوه دوور له ههژماری حیزبی تهسک.
٣. نوسین و واژۆکردنی «پهیماننامهی شهرهفی ڕهوشتی و سیاسی»: پابهندکردنی
سهرجهم لایهنهکان به ڕێسای رێکخەری کێبڕکێی ئاشتیانه، كه بهڵێن
لهخۆ بگرێت بۆ رهتکردنهوهی توندوتیژی، رهتکردنهوهی پهنابردنه
بهر دهرهوه، و پابهندبوون به چارهسهرکردنی ناکۆکییه ناوخۆییهکان
له ڕێگهی میکانیزمی ئاشتیانهی پهتییهوه بهبێ سهپاندنی ئیرادهی
زۆردارانه.
٤. پشتبهستن به ڕای جهماوهری و ئازادکردنی هۆشی گشتی (فهلسهفهی
ئاشتی له بنکهوه بۆ لووتکه): وهبهرهێنانی هێزی جهماوهر و
ئیرادهی زیندووی وهک هێزێکی گوشار و ئاراستهکهر بهرهو ئاشتی؛ ئهمهش
له ڕێگهی ههڵوهشاندنهوهی «گرێی کۆنترۆڵ» و ترسه بنهڕهتییهکانی
ناو ویژدانی گشتی به ڕێگهی فهلسهفی و ڕۆشنبیری که بیر هاوڵاتی
بخاتهوه که حیزب له ناوهڕۆکه مرۆیی و مهدهنییهکهیدا دروست
بووه بۆ ئهوهی ببێته ئامرازی بنیادنان و ئاوهدانکردن و گهشهپێدان
نهک ئامرازی وێرانکاری و تێکدان، که ئهمهش رای گشتی ئاسۆیی دروست
دهکات كه چوونه ناو ململانێی نوبهکانی حیزبی رهتدهکاتهوه.
٥. دهستپێکردنی کۆنگرهکانی دیالۆگی گشتی (مێزی بازنهیی دامهزراوهیی):
ئهنجامدانی دیداری خولی و دامهزراوهیی که تهنیا سنووردار نهبێت
به سهرکرده باڵاکانهوه، بهڵکو درێژ بێتهوه بۆ تهوهری بنکه
جهماوهرییهکان، گهنجان، ئاکادیمیستهکان و نوێنهرانی رێکخراوهکانی
کۆمەڵی مهدهنی، بۆ دڵنیابوون لهوهی نزیکبوونهوهکه کۆمهڵایهتی
و جهماوهری بێت نهک تهنیا ڕێککهوتنێکی نوبهیی تێپهڕ.
٦. تێکهڵاوکردن و دادپهروهری دابهشکاری و دهسهڵاتی: وهرگێڕانی
دهرئهنجامهکانی دیالۆگ بۆ ههنگاوی کرداری كه دڵنیایی بدات له
هاوبهشی ڕاستهقینه له بهڕێوهبردنی باری گشتی و سهروهت و سامان،
و نهبوونی قۆرغکردنی لایهنێک لهسهر حیسابی پێکهاتهکانی تر، که ئهمهش
سهقامگیرییهکی بهردهوام بهدی دههێنێت.
له پێناو ههڵمژینی تیۆری کرداری پهیوهندی لهلای یۆرگن هابهرماسهوه،
بنیادنانی ئهم ژینگهی دانوستانه پاک و ڕزگاربوو له ههژماری عهشیرهتهکان
له ڕێگەی شکاندنی قۆرغکردنی سەکۆکانهوه دێته دی، و پێدانی مافی یهکسان
به سهرجهم لایهنهکان - لهوانهش هێزه نیشتمانی و چهپهکان - بۆ
بهشداریکردنی یهکسان له داڕشتنی ڕوانگهکان و چارهنووسی هاوبهشدا.
ههروهها ئهم ژینگهیه پێویستی به پاککردنهوهی مێزهکانی دیالۆگ
ههیه له زمانی زۆرداری، ههڕهشه و ههڵهشهیی چهکداری، تا
لۆژیکی عهقڵانی و بهرژهوهندی باڵای کۆمهڵگا ببنه تاکه حاکمی
پرۆسهی سیاسی و دانوستان.
ئهم ڕێڕهوه ئامانجی سڕینهوهی جیاوازییهکان نییه و نه سهپاندنی
هاوتاکهری سیاسی دهستکرد، بهڵکو بهدوای دروستکردنی گۆڕانکارییهکی
چۆنایهتیدا دهگهڕێت كه له گۆڕینی کێبڕکێی حیزبی و نهتهوهیی له
ململانێیەکی سڕینهوهیی وێرانکهرەوە بۆ ململانێیەکی فکری، کهلتووری
و کۆمهڵایهتی ئاشتیانه كه به عهقڵ و بهڵگه بهڕێوهبچێت، خۆی
دهبینێتهوه. کاتێک فرەڕهنگی دهبێته سهرچاوهی تهواوکاری نهک
بیانووی پێکدادان، و هێزهکان سهرکهوتوو دهبن له نۆژهنکردنهوهی
بهرهی ناوخۆیی خۆیان له ڕێگەی ئهم ڕێڕهوه مهنههجی و کردارییانهوه،
ئهوا پایهکانی ئاشتی بهردهوام دهچهسپێنن و توانای بهس بۆ رووبهڕووبوونهوهی
ئهنگۆسته ستراتیژییه گهورهکان و پاراستنی کۆمهڵەکانیان له مهترسییهکانی
ڕووخان و بۆشایی بهردهوام بهدهست دههێنن.
ئاسۆی داهاتوو و کۆتایی لێکۆڵینهوەکه: بهرهو ستراتیژییهکی
نیشتمانی بۆ ئاشتی بهردهوام.
ئهم لێکۆڵینهوهیه له کۆتایی کۆتاییهکانیدا خوێندنهوهیهکی
شیکاری قووڵ بۆ چارهنووسی ململانێی ناوخۆیی له عێراق و ههرێمی
کوردستان و سهرتاسهری ناوچهکه پێشکهش دهکات، بۆ ئهوهی بگاته
ئهو ڕاستییه یهکلاییکهرهوهیه كه دهرچوون له بازنهی بهفیڕۆدانی
مێژوویی و عهشیرهته حیزبییهکان ئیتر تهنیا بژاردهیهکی تاکتیکی
نییه که بتوانرێت دوابخرێت، بهڵکو پێویستییهکی بوونییه که هیچ دهربازبوونێکی
لێ نییه بۆ دڵنیابوون له مانهوه. مهترسییه گهورهکانی دهوروبهری
دیمهنهکه - له ئاڵۆزییهکانی بزووتنهوهی کوردی و کێشهکانی چهکهوه،
تا دهگاته شوێنهوارهکانی خۆڵهمێشی جووڵاو له سووریا و تورکیا، و
له کۆتاییشدا بۆ سیناریۆکانی بۆشایی بهردهوام و مهترسییهکانی
رووخانی ههرێمی - دهسهپێنن بهسهر کۆمەڵەکەماندا كه عهقلیهتی پهراوێزخستن
و جهنگه سڕینهوهییهکان جێبهێڵن و بهرهو فهزای عهقڵانییهت و
ڕێککهوتن بڕۆن.
بنیادنانی ستراتیژییهکی نیشتمانی کارا بۆ ئاشتی بهردهوام پێویستی به
ئیرادهیهکی سیاسی بوێر ههیه که «دادپهروهری ناسنامهیی» قبوڵ
بکات و پهیوهندی عهقڵانی پاک له زۆرداری و باجی دهرهکی دابمهزرێنێت،
بۆ ئهوهی یادگهی زامدار له کۆسپێکی مێژوویی قهیراناویهوه بگۆڕێت
بۆ پهندێکی هۆشیار كه داهاتوو بنیاد بنێت. کاتێک هێزه سیاسی و
حیزبەکان - به مێژووی نیشتمانی و دێرینیانهوه - له خهندهقهکانی
ململانێی پووچهوه بۆ مهوداکانی «ململانێی فکری له پێناو ئاشتیدا»
بهرز دهبنهوه، ئهوا تهنیا دهستکهوتهکانیان ناپارێزن، بهڵکو
شکۆ بۆ مرۆڤ دهگێڕنهوه و گرێبهستێکی کۆمهڵایهتی ژیانداو دروست دهکهن
که سهقامگیری و پێکهوه ژیان دهستهبهر دەکات.
لێرەدا پێویسته جهخت لهسهر بنهمایهکی سهرهکی بكرێتهوه كه
ڕێڕهوی ههر گۆڕانکارییهکی دیموکراتی ڕاستهقینه حوکم دهکات و خولهکه
یهکهمهکانی پاش کۆتاییهاتنی ململانێ تاجدار دهکات: دهبێت ههموو
بڕێک له ململانێ وێرانکهرهکان، عهشیرهته حیزبییه داخراوهکان، و
سیاسهتی سڕینهوهی یهکتری له خاڵێکی بڕیاری هۆشی عهقڵانی و ڕێککهوتنی
مێژوویی کۆتاییان پێ بێت؛ چونکه مێژووی مرۆیی به دڵنیاییهوه دهیسهلمێنێت
که ململانێ ناوخۆییهکان چهنده توند بن و ئامرازهکانیان گهوره
ببن، ئهوا کۆتایی چارهنووسساریان بۆ سهر مێزی دانوستان و
دانپێدانانی یهکترییه، مهگهر کۆمهڵەکان هوشیاری و رووخانی گشتی
قبوڵ بکەن. جوگرافیا سووتکارهکهمان به ڕاستی شایستهیه که ئهتۆنی
پێکدادان و پارچهپارچهبوون بهجێبهێڵێت، بۆ ئهوهی له ئارامی و
ئاشتیدا بحهسێتهوه، و فرەرهنگی تێیدا له فیتێلی رووخانهوه
بگۆڕدرێت بۆ سهرچاوهیهکی شارستانی بۆ تهواوکاری و گهشهسهندن.
areyan44981@gmail.com
|
