|
١٦\١١\٢٠٢٦
گۆڕینی هەڵوێستی
پەرلەمانتاران؛
ئازادیی ویژدان
یان سەودای سیاسی؟

هێمن عەلی
دوای ئەو ڕووداوانەی ئەم دواییە لە پەرلەمانی کوردستان ڕوویاندا،
پرسیارێکی جەوهەری هاتۆتە پێشەوە: ئایا ئەندامی پەرلەمان مافی ئەوەی
هەیە بە دەنگی لایەنگرانی حیزبێک بگاتە سەر کورسی، پاشان پشت لە
بەرنامە و هەڵوێستەکانی ئەو حیزبە بکات؟
ئەم دیاردەیە تەنها هی کوردستان نییە؛ لە دیموکراسییە
ڕۆژئاواییەکانیشدا بوونی هەیە. بەڵام لە ڕووی یاسایی و ئەخلاقییەوە
جیاوازییەکی بنەڕەتی هەیە لە نێوان گۆڕینی هەڵوێست لەسەر بنەمای
قەناعەت و فرۆشتنی هەڵوێست لە بەرامبەر بەرژەوەندی.
بەریتانیا: ئەندامی پەرلەمان دەتوانێت حیزبەکەی بگۆڕێت و کورسییەکەی بۆ
خۆی بمێنێتەوە. بۆ نموونە، لە نیسانی ٢٠٢٤دا دان پۆلتەر حیزبی
پارێزگارانی بەجێهێشت و چووە ڕیزی حیزبی کرێکاران. ئەم هەنگاوە بە خۆی
تاوان نییە، چونکە سەربەخۆیی نوێنەر بەشێکی دانەبڕاوە لە سیستەمی
پەرلەمانیی بەریتانیا.
ئەڵمانیا: بەپێی ماددەی ٣٨ی یاسای بنەڕەتی (دەستوور)، ئەندامانی
بوندستاگ نوێنەری سەرجەم گەلن، پابەندی فەرمان و ڕێنماییی هیچ لایەنێک
نین و تەنها لەبەردەم ویژدانی خۆیاندا بەرپرسیارن.
فینلاند: لە ساڵی ٢٠١٧دا، بیست ئەندامی پەرلەمان لە گرووپی پەرلەمانیی
حیزبی فینلەندییەکان جیابوونەوە و گرووپێکی نوێیان بە ناوی «جێگرەوەی
نوێ» دامەزراند. ئەوان لە هاوپەیمانیی حکومیدا مانەوە و کورسییەکانیان
پاراست. ئەم نموونەیە دەریدەخات کە جیابوونەوە لە حیزب بە خۆی بە مانای
گەندەڵی نییە.
بەڵام پرسیارەکە لە کوردستان ئەمەیە: ئەگەر ئەندامێک بە دەنگی
ئۆپۆزسیۆن گەیشتە پەرلەمان و دواتر ڕووی کردە دەسەڵات، ئایا پاڵنەرەکەی
قەناعەتی سیاسییە یان بەرژەوەندیی کەسی؟
لە زانستی سیاسیدا ئەم دیاردەیە بە گۆڕینی حیزب (Party Switching)
ناسراوە، و بە خۆی شتێکی نائاسایی نییە. بەڵام کاتێک لە بەرامبەر پارە،
پۆست یان بەڵێنی بەرژەوەندیی تایبەتیدا ئەنجام دەدرێت، ئیتر لە
چوارچێوەی ئازادیی سیاسی دەردەچێت و دەبێتە گەندەڵیی سیاسی.
دیموکراسی ئەوە نییە کە ئەندامی پەرلەمان کۆیلەی فەرمانی حیزب بێت؛
بەڵکو ئەوەیە کە بە ئازادی بڕیار بدات و لەبەردەم دەنگدەرانیدا
لێپرسراو بێت.
کورسیی پەرلەمان موڵکی تایبەتیی هیچ سیاسەتمەدارێک نییە؛ ئەمانەتێکی
گشتییە کە دەنگدەران سپاردوویانە.
لێرەدا مەبەست تۆمەتبارکردنی هیچ کەسێک نییە؛ حوکمدان لەسەر پاڵنەر و
نیەتی هەر ئەندامێکی پەرلەمان پێویستی بە بەڵگەی پشتڕاستکراوە هەیە.
بەڵام دەنگدەر مافی ئەوەی هەیە بزانێت بۆچی نوێنەرەکەی هەڵوێستی گۆڕیوە
و داوای وەڵامێکی ڕوون بکات.
بۆیە پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە: لە کوردستاندا ئەندامی پەرلەمان
نوێنەری دەنگدەرانە، یان کورسییەکەی بووەتە ئامرازێک بۆ سەودای سیاسی؟
__________________________________________
سەرچاوەکان:
یاسای بنەڕەتیی ئەڵمانیا، ماددەی ٣٨:
https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_38.html
ITV News، نامەی دان پۆلتەر (٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤):
https://itv.com/news/2024-04-27/tory-mp-defects-to-labour-dr-dan-poulters-letter-in-full
Wikipedia، قەیرانی حکومەتی فینلاند لە ٢٠١٧:
https://en.wikipedia.org/wiki/2017_Finnish_government_crisis
ڕێکخراوی شەفافیەتی نێودەوڵەتی، پێناسەی گەندەڵی:
https://www.transparency.org/en/blog/what-is-public-sector-corruption
hemn.abdulhaq@gmail.com
|