په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

١٦\١١\٢٠٢٦

گۆڕینی هەڵوێستی پەرلەمانتاران؛

ئازادیی ویژدان یان سەودای سیاسی؟


 هێمن عەلی         


دوای ئەو ڕووداوانەی ئەم دواییە لە پەرلەمانی کوردستان ڕوویاندا، پرسیارێکی جەوهەری هاتۆتە پێشەوە: ئایا ئەندامی پەرلەمان مافی ئەوەی هەیە بە دەنگی لایەنگرانی حیزبێک بگاتە سەر کورسی، پاشان پشت لە بەرنامە و هەڵوێستەکانی ئەو حیزبە بکات؟

ئەم دیاردەیە تەنها هی کوردستان نییە؛ لە دیموکراسییە ڕۆژئاواییەکانیشدا بوونی هەیە. بەڵام لە ڕووی یاسایی و ئەخلاقییەوە جیاوازییەکی بنەڕەتی هەیە لە نێوان گۆڕینی هەڵوێست لەسەر بنەمای قەناعەت و فرۆشتنی هەڵوێست لە بەرامبەر بەرژەوەندی.

بەریتانیا: ئەندامی پەرلەمان دەتوانێت حیزبەکەی بگۆڕێت و کورسییەکەی بۆ خۆی بمێنێتەوە. بۆ نموونە، لە نیسانی ٢٠٢٤دا دان پۆلتەر حیزبی پارێزگارانی بەجێهێشت و چووە ڕیزی حیزبی کرێکاران. ئەم هەنگاوە بە خۆی تاوان نییە، چونکە سەربەخۆیی نوێنەر بەشێکی دانەبڕاوە لە سیستەمی پەرلەمانیی بەریتانیا.

ئەڵمانیا: بەپێی ماددەی ٣٨ی یاسای بنەڕەتی (دەستوور)، ئەندامانی بوندستاگ نوێنەری سەرجەم گەلن، پابەندی فەرمان و ڕێنماییی هیچ لایەنێک نین و تەنها لەبەردەم ویژدانی خۆیاندا بەرپرسیارن.

فینلاند: لە ساڵی ٢٠١٧دا، بیست ئەندامی پەرلەمان لە گرووپی پەرلەمانیی حیزبی فینلەندییەکان جیابوونەوە و گرووپێکی نوێیان بە ناوی «جێگرەوەی نوێ» دامەزراند. ئەوان لە هاوپەیمانیی حکومیدا مانەوە و کورسییەکانیان پاراست. ئەم نموونەیە دەریدەخات کە جیابوونەوە لە حیزب بە خۆی بە مانای گەندەڵی نییە.

بەڵام پرسیارەکە لە کوردستان ئەمەیە: ئەگەر ئەندامێک بە دەنگی ئۆپۆزسیۆن گەیشتە پەرلەمان و دواتر ڕووی کردە دەسەڵات، ئایا پاڵنەرەکەی قەناعەتی سیاسییە یان بەرژەوەندیی کەسی؟

لە زانستی سیاسیدا ئەم دیاردەیە بە گۆڕینی حیزب (Party Switching) ناسراوە، و بە خۆی شتێکی نائاسایی نییە. بەڵام کاتێک لە بەرامبەر پارە، پۆست یان بەڵێنی بەرژەوەندیی تایبەتیدا ئەنجام دەدرێت، ئیتر لە چوارچێوەی ئازادیی سیاسی دەردەچێت و دەبێتە گەندەڵیی سیاسی.

دیموکراسی ئەوە نییە کە ئەندامی پەرلەمان کۆیلەی فەرمانی حیزب بێت؛ بەڵکو ئەوەیە کە بە ئازادی بڕیار بدات و لەبەردەم دەنگدەرانیدا لێپرسراو بێت.

کورسیی پەرلەمان موڵکی تایبەتیی هیچ سیاسەتمەدارێک نییە؛ ئەمانەتێکی گشتییە کە دەنگدەران سپاردوویانە.

لێرەدا مەبەست تۆمەتبارکردنی هیچ کەسێک نییە؛ حوکمدان لەسەر پاڵنەر و نیەتی هەر ئەندامێکی پەرلەمان پێویستی بە بەڵگەی پشتڕاستکراوە هەیە. بەڵام دەنگدەر مافی ئەوەی هەیە بزانێت بۆچی نوێنەرەکەی هەڵوێستی گۆڕیوە و داوای وەڵامێکی ڕوون بکات.

بۆیە پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە: لە کوردستاندا ئەندامی پەرلەمان نوێنەری دەنگدەرانە، یان کورسییەکەی بووەتە ئامرازێک بۆ سەودای سیاسی؟
__________________________________________
سەرچاوەکان:
یاسای بنەڕەتیی ئەڵمانیا، ماددەی ٣٨: https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_38.html
ITV News، نامەی دان پۆلتەر (٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤):
https://itv.com/news/2024-04-27/tory-mp-defects-to-labour-dr-dan-poulters-letter-in-full
Wikipedia، قەیرانی حکومەتی فینلاند لە ٢٠١٧:
https://en.wikipedia.org/wiki/2017_Finnish_government_crisis
ڕێکخراوی شەفافیەتی نێودەوڵەتی، پێناسەی گەندەڵی:
https://www.transparency.org/en/blog/what-is-public-sector-corruption
 

 

hemn.abdulhaq@gmail.com

 

 

 

 

په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک