١٦\٧\٢٠٢٦

نەشتەرگەریی ئاوێنەکان.

ستوونی ژمارە ١٩

- گۆشەیەکی هزرییە بە خوێندنەوەیەکی بوونناسیی و دەروونشیکاریی کۆمەڵایەتی و رامیاریی بابەتیی -

ئەرسەلان مەحمود      

ئیستاتیکای برین و شکۆمەندیی بێدەنگی.

کاتێک جەستەی سەروەر، قەڵغانە فیزیکییەکەی خۆی بەرامبەر بە نوسخە ساختەکانی جیهانی دیجیتاڵی دروستکرد و بە تەواوی ئامادەیییەوە گەڕایەوە ناو واقیع، لەبەردەم وێرانەی ئەو بەها کۆنانەدا خۆی تێکی شکاندوون، ڕووبەڕووی پرسیارێکی گەورە دەبێتەوە. پێوەرەکانی جوانی لەم یۆتۆپیا نوێیەدا چین؟ کاتێک ئامێرەکان و بازاڕ پێناسەی جوانییان لە فۆڕمێکی پلاستیکی و ئەندازەیی بێکەموکوڕیدا قەتیسکردووە، جەستەی ئازاد دەبێت فەلسەفەیەکی تەواو نوێ بۆ ئیستاتیکا، زانستی جوانیناسی، دابڕێژێت. فەلسەفەیەک جوانی لە سێبەری فلتەرەکانەوە دەرهێنێت و بیگەڕێنێتەوە بۆ ناو زبریی ژیان. بەڵام ئەم دابڕشتنەوەیە، نەک تەنها پرسی هەڵبژاردنی ئیستاتیکییە، بەڵکوو خۆی مانیفێستۆیێکی هەبوونییە بۆ چۆنیەتیی بوون لە جیهانێکدا هەموو شتێکی پێشخۆی بۆ بۆنی خۆی سڕیوەتەوە. ئێمانوێل کانت لە شاهکارە فەلسەفییەکەیدا، ڕەخنە لە توانای حوکمدان، جوانیی وەک هاوسەنگیی نێوان توانای خەیاڵ و توانای تێگەیشتنی مرۆڤ پێناسەکرد و گوتی جوانیی ڕەسەن ئەو جوانییەیە بێ هیچ سوودێکی ماددی بەلامانەوە پەسند دەبێت، بەڵام ئێمە کوردەکان لە قۆناغێکی مێژووییدا دەبێ ئەم پێناسەیە قوڵترین ئاستی خۆی بگاتەوە. ئیستاتیکای برین، نەک بابەتی حوکمدانە، بەڵکوو بابەتی مانەوەیە. لێرەدا، ئێمە لە ئاستی هزری، دەرفەتی مێژووییمان لەبەردەستدایە بۆ ئەوەی بۆ یەکەم جار لە دوای هەموو ئەو کارەساتانەی بەسەرماندا هاتوون، دەنگی خۆمان لە دیالۆگی هزری جیهانیدا بەرزبکەینەوە. ئیستاتیکای برین، مانیفێستۆی چۆنیەتیی بەرکەوتنی مرۆڤی کوردە لەگەڵ خۆی و لەگەڵ جیهاندا لە سەدەی بیست و یەکدا.

لە ئیستاتیکای نوێدا، جوانی لە ڕەتکردنەوەی بێشوێنیی دیجیتاڵی دەستپێدەکات. دۆخێکی هەڵواسراو تێیدا مرۆڤ سەر بە هیچ جوگرافیایەکی فیزیکی نییە. لێرەدا فەیلەسوفی فەرەنسی مارک ئۆژە، لە شیکاریی خۆیدا لەسەر جیهانی هاوچەرخ، چەمکێکی ترسناکی داڕشتووە بە ناوی نا-شوێن، ئەو فەزایانەیە فڕۆکەخانەکان و مۆڵەکان و شەقامە سەرەکییەکانی داوگیرکراوی سەرمایەداری، هیچ کاتێک ناسنامەیێکی مێژووییان نییە، هیچ کاتێک شوێنی زیندووبوونی مرۆڤ نەبوون. سۆشیاڵ میدیا، بۆدریلاریشی، بەرزترین فۆڕمی نا-شوێنە، شوێنێکە بێ خاک، بێ کات، بێ هەڵگرتنی چیرۆکی مرۆڤانە. نەوەی ئەمڕۆ، بەتایبەت تاکی کورد، مێژوویەکی درێژی لە ململانێی سەلماندنی خاکی فیزیکیدا هەیە، نابێت خۆبەخشانە لەناو ئەم نا-شوێنە ئەلیکترۆنیدا ونببێت. لێرە پارادۆکسێکی ترسناک هەیە دەبێت لەسەری بوەستین. مرۆڤی کورد بۆ سەدان ساڵ لە پێناوی پاراستنی جوگرافیای فیزیکی خۆیدا، خوێنی داوە، شەڕی کردووە، ئەنفال و هەڵەبجە و تەرحیلی بەخۆیەوە بینیوە. بۆچی ئێستا دەرگەی شاشەکان دەکرێنەوە، ئەم نەوەیە بەوپەڕی بێباکییەوە جوگرافیای ڕاستەقینەی خۆی جێدەهێڵێت و پەنا بۆ نا-شوێنێکی خەیاڵی دەبات هەرگیز ڕۆژێک لە ڕۆژان دیوارەکانی نابنە سەنگەری بەرگری بەردەم داگیرکەرێک. ئەمە درۆینەترین جۆری هەڵاتنە. ئیدمۆند هوسڵ، دامەزرێنەری فەلسەفەی دیاردەناسی، دەیگوت جیهانی ژیاو، ئەو جیهانەیە ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی جەستە و هەستەکانەوە بەرکەوتنی لەگەڵ دەکەین، بنەمای هەموو تێگەیشتنێکی ڕەسەنە. کاتێک ئێمە جیهانی ژیاومان جێدەهێڵێت و پەنا بۆ جیهانی نوێنراوی شاشەکان دەبەین، لە ڕاستیدا سەرچاوەی هەموو ماناکانمان لەدەست دەدەین. جوانیی ڕەسەن لێرەدا، گەڕانەوەیە بۆ ناو جوگرافیا. جوانیی بەرکەوتنی پێی پەتییە لەگەڵ خاکی ڕاستەقینە، هەستکردنە بە زبریی شاخەکان و بۆنکردنی شەقامەکان. ئەو مرۆڤەی لە ناو زەویدا نیشتەجێدەبێتەوە، زۆر لەو مرۆڤە جوانتر و شکۆمەدارترە لەناو هەورە دیجیتاڵییەکاندا سەرگەردانە. خاک هەرگیز درۆ ناکات، خاک هەرگیز فلتەری نییە، خاک ئەو تاکە شتەیە بەرامبەر بە هەموو داگیرکارییەکی فیزیکی و دیجیتاڵی، شاهیدی ڕاستەقینەیی بوونی ئێمە دەدات.

ئەم نیشتەجێبوونەوەیە، گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە تێگەیشتنمان بۆ خودی جەستە دروستدەکات. سەرمایەداری دەیەوێت جەستە وەک کاڵایەکی بێخەوش و ساف نمایشبکات، بەڵام ئیستاتیکای برین پێماندەڵێت جوانیی مرۆڤ لە توانای جەستەیدایە بۆ هەڵگرتنی چیرۆکەکان. لێرەدا کۆمەڵناسی فەرەنسی پییەر بۆردیۆ، لە شیکاریی خۆیدا لەسەر جیاوازیی ئیستاتیکی، ئاماژەی داوە پێوەرەکانی جوانی هەرگیز بێلایەن نییە، ئەمانە ئامرازی چینایەتین بۆ داسەپاندنی سلیقەی چینێکی دیاریکراو لەسەر هەموو کۆمەڵگە. کاتێک بازاڕی جوانی جیهانی ئێمە پێمان دەڵێت پێستێکی سپی و ڕوون جوانە، لە ڕاستیدا سلیقەی هیرارکیایێکی چینایەتی و ڕەگەزپەرستانەیمان بەسەردا دەسەپێنێت. ئیستاتیکای برین لێرەدا شۆڕشێکە بەرامبەر بەم سلیقەی داسەپاو. پێستێکی سروشتی، چرچبوونێک گوزارشت لە ئەزموونێکی سەخت دەکات، برینێک نیشانەی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەقینەیە لەگەڵ واقیعدا، دەبنە پێوەرە باڵاکانی جوانی. لێرەدا هزری کۆنی ژاپۆنی چەمکێکی ئێجگار قوڵمان پێشکێش دەکات، ناوی وابی-سابییە. بیرێک بەرەو ئەوە دەڕوات جوانیی ڕاستەقینە لە بێکاماڵی، لە ناتەواوی و لە شوێنە هێماکانی تێپەڕبوونی کاتدا هەڵدەکەوێت. کاسەیەکی چای گازگرتوو، دیوارێکی کۆن سێبەری ژیانی هەڵگرتووە، بەرگێکی کاغەزی هێزکراو، لای بیرمەندی ژاپۆنی زۆر جوانترە لە هەموو ئەو بەرهەمە پلاستیکییانە ماشێن دەیانخوڵقێنێت. ئێمە دەبێت ئەم فەلسەفەیە بگۆڕین بۆ زمانی خۆمان. جوانیی ڕەسەنی دایکی کورد لە چرچلۆچی دەموچاویدایە شاهیدی هەموو ئەو ساتانەیە بۆ منداڵەکانی خەبات کردووە. جوانیی باپیرە لە دەستە خشکەڵدانی سووتاوەکانیدایە ئاگری هەڵەبجەی هەڵگرتووە. جوانیی گەنج لە چاوە بێدەنگ و قوڵەکانیدایە شکستە مێژووییەکانی هەڵگرتووە، نەک لە دەمی چاوی ئاوساو و لێوی هەڵنگاوی ئینستاگرامدا. لێرەدا، جوانی دەبێتە گەورەترین کردەی یاخیبوون. ئەو ناشرینییە واقیعییەی پێوەرەکانی بازاڕ ڕەتیدەکەنەوە، لە ڕاستیدا باڵاترین فۆڕمی جوانییە، چونکە تاکە شتەیە دەسەلمێنێت ئێمە هێشتا زیندووین، هێشتا شەڕدەکەین و نەبووینەتە کۆپییەکی پلاستیکیی ناو کارگەکانی سەرمایەداری.

لەم فەزایە هەموان هاوار دەکەن بۆ ئەوەی ببینرێن، فەیلەسوفی فەرەنسی گی دیبۆر لە کتێبە پێشبینیانەیدا، کۆمەڵگەی نمایش، پێش شەست ساڵ ئاماژەی داوە بە پیشەسازییەکی نوێی سەرمایەداری، پیشەسازیی وێنە و نمایش. ئەو گوتی لە کۆمەڵگەی نمایشدا، بوونی مرۆڤ لە ژیانەوە دەگۆڕدرێت بۆ خاوەندارێتی، و لە خاوەندارێتییەوە دەگۆڕدرێت بۆ دەرکەوتن. ئەمە ڕاستەوخۆ دەقاودەق ئەو دۆخەیە ئێمە تیایدا دەژین. دیبۆر پێش سۆشیاڵ میدیا، تیۆرییەکەی داڕشتووە، بەڵام هیچ ئامرازێک لە مێژوودا نەیتوانیوە ئەم کۆمەڵگەی نمایشی وەک ئینستاگرام ڕەسەن بکاتەوە. کۆمەڵناسی ئەڵمانی-کۆرەیی بایۆل هان، ئەم شیکارییەی بردووەتە ئاستێکی قوڵتر لە کتێبی هاوچەرخی خۆیدا، ناوی سەرمایەداری نمایشە. هان گوتی سەرمایەداریی نوێ چیتر ئێمە بەزۆر ناخاتە کارەوە وەک سەرمایەداریی پیشەسازیی سەردەمی مارکس. ئێمە خۆمان بەخۆشییەوە خۆمان دەخەینە کارەوە، خۆمان لە پشت شاشە داوی خۆمان دەنێینەوە، خۆمان دەبینە کاڵا و کاسبکار و بازاڕی خۆمان لە یەک کاتدا. کۆمەڵناسی مۆدێرن ئەم دیاردەیەی بە ئابووریی سەرنج ناوی هێناوە، تێیدا سەرنجی مرۆڤەکان دەبێتە دراوێکی بازرگانی. لەم گێژاوەدا، ئیستاتیکای باڵا خۆی لە شکۆمەندیی بێدەنگیدا دەبینێتەوە. جوانیی ئەو مرۆڤەی متمانەی بە بوونی واقیعیی خۆی هەیە، پێویستی بەوە نییە بەردەوام لەسەر شاشەکان خۆی نمایشبکات تا هەست بە هەبوونی خۆی بکات. لێرەدا هزری سۆفیانەی ڕۆژهەڵاتی، بەتایبەت هزری کوردی نەتەوەیی خۆمان، دواکاریگەریی ناوازەی خۆیمان پێشکێش دەکات. مەلای جزیری لە بەرزترین ساتی هزری خۆیدا وتی من نامەوێت بم، من دەمەوێت نەبم. ئەم قسەیە هەمووی نمایش ڕەخنە دەگرێت. ئەو نەبوونە مەلای جزیری بانگەشەی بۆ دەکات، نەبوونی هەبوونی مۆدێرن نەبوو دەیەوێت هەموو ساتێک بڵێت من لێرەم من لێرەم من هەم. ئەو نەبوونە بەرزترین فۆڕمی هەبوون بوو، هەبوونێک متمانەی بەوە هەبوو نەبوون خۆی جۆرێکی زیندووە. لێرەدا سۆفیزمی کوردی، پێش ئێمە بەشێوەیێکی حەیرەت‌ئاور، بەرزترین ڕەخنەی داوە لە کۆمەڵگەی نمایشی هاوچەرخ، ئەگەرچی ئەو کاتێدا هێشتا نە کۆمەڵگەی نمایش هەبوو و نە بایۆل هان بیری دەکردەوە. ئێمە دەبێت ئەم گەنجینەیە بگەڕێنینەوە ناو بیری هاوچەرخی خۆمان. مرۆڤی کوردی ئازاد لە سەدەی بیست و یەکدا، ئەو مرۆڤەیە توانای دەبوون هەیە بۆ نەبوون لە بازاڕی بینینەکاندا، بۆ ئەوەی بۆ یەکەم جار بە ڕەسەنی هەبێت لە ژیانی خۆیدا. ئەمە ئازادیی ونبوونە. شکۆمەندیی ئەو کەسەی دەتوانێت لە چاوی ئەلگۆریتمەکان و ئامارەکاندا ون ببێت، تا تەنها و تەنها لە چاوی مەعشووق و دۆستە ڕاستەقینەکانیدا ئامادە بێت. بێدەنگیی دیجیتاڵی، لێرەدا دەبێتە بەرزترین مۆسیقای بوون، تەنها ئەو کەسانە دەیبیستن هێشتا گوێچکەی ڕۆحیان کەر نەبووە.

ئەم گەڕانەوەیە بۆ ناو واقیع، گەڕانەوەیەکی زەرووریشە بۆ ناو قووڵایی زمان. داگیرکاریی دیجیتاڵی، تەنها جەستە ناسڕێتەوە، بەڵکوو زمانەکەشی لاواز و بەکاربەر کردووە. نەوەیەک بە وشەی کورت، ئیمۆجی هێما دەستکردەکانی سۆشیاڵ میدیا و ڕستەی ئامادەکراو دەدوێت. لێرە کارەساتەکە قوڵترە لەوەی بەرچاو دەکەوێت. زمان ماڵی بوونە هایدگەر ئاماژەی پێدا، بەڵام کاتێک ماڵەکە بە یەکێک لەو ئیمۆجیانەی بازاڕی دەرەکی سازیان کردووە بنیاد دەنرێت، ئیتر بوون خۆشی دەبێت بە یەکێک لەو ئیمۆجیانە. لێرەدا فەیلەسوفی ئۆتریشی-بریتانی لودڤیگ ڤیتگنشتاین، وتەیێکی گەورەی هەیە دەبێت بیهێنینەوە. ئەو گوتی سنووری زمانی من، سنووری جیهانی منن. کاتێک زمانی نەوەی ئێمە دەکاتەوە بۆ سەد ئیمۆجی و بیست دەربڕینی ئامادەکراو، جیهانی نەوەی ئێمە دەکاتەوە بۆ سەد ئیمۆجی و بیست دەربڕینی ئامادەکراو. ئەمە ئاسۆیی هزری کۆمەڵ کورتکردنەوەیە. ڕەخنەگری فەرەنسی ڕۆلان بارت لە شیکاریی خۆیدا لەسەر دەربڕینی عاشقانە، گوتی وشەی عاشقانە هەرگیز کاڵا نییە، وشەی عاشقانە کردەیە، هەرکاتێک لە دەمی عاشقێکەوە دەربکەوێت جیهانێکی نوێ دەخوڵقێنێت. کاتێک ئێمە دەربڕینەکانی سۆزمان دەگۆڕین بۆ ئیمۆجی و بۆ ڕستەی ئامادەکراو، لە ڕاستیدا توانای خۆمانی بۆ خولقاندنی جیهانی نوێ لەدەست دەدەین. زمانی کوردیی نەوەی ئەمڕۆ لە مەترسییەکی مێژووییدایە هەرگیز داگیرکەرەکانی سەردەمی پێشوو نەیانتوانیوە بەم ئاستە بگەن. داگیرکەران نەیدەتوانی وشە سۆزەکییەکانی ئێمە بمژن، تەنها دەیدەیزانی چۆن هاواری فیزیکیمان خامۆشبکەن. بەڵام تیکتۆک و ئینستاگرام دەزانن چۆن هاواری ڕۆحیی ئێمە پێش ئەوەی هەڵبقوڵێ، بگۆڕن بۆ ئیمۆجیێکی زەرد. ئیستاتیکای نوێ، جوانیی ڕەسەن دەبەستێتەوە بە ڕەتکردنەوەی ئەم زمانە پلاستیکییە. وشەیەک لە ناخەوە هەڵدەقوڵێت و هەڵگری ئازار، ئەزموون، یان عەشقێکی ڕاستەقینەیە، ئەگەرچی قورس و کەمیش بێت، زۆر جوانتر و مانادارترە لە هەزاران دەربڕینی ڕووکەشیی کاتی. زمان کاتێک جوانە خوێنی پێدا دێت، نەک کاتێک تەنها ڕیزبەندکردنی چەند پیتێکی سارد بێت لەسەر کیبۆردێک. زمانی شیعری کوردی، لە مەلای جزیرییەوە تا شێرکۆ بێکەس و کاتێک لە ئیرادەیێکی هزریوە هاتووە، هەرگیز زمانی ڕوونکردنەوە نەبووە، بەڵکوو زمانی هەڵقولان بووە. ئێمە دەبێت ئەم ڕەگ و ڕیشەیە پارێزگاری لێبکەین بۆ نەوەکانی داهاتوو.

لێرەدا دەبێت لەسەر خاڵێکی سیاسی-هزری بوەستین زۆرجار لە باسی ئیستاتیکادا لاوەکی دەکرێت. مرۆڤی کوردی ئازاد لە سەدەی بیست و یەکدا، لە جیاتی ئەوەی خۆی بەسەرلێشێواوییەوە فڕێبداتە ناو دوو بۆشاییەوە، بۆشاییی گەڕانەوە بۆ نەریتی داخراوی خێڵەکی، یاخود بۆشاییی توانەوە لە جیهانی ئاڵگۆرێزمە ڕەهاکاندا، دەبێت ڕێگەی سێیەم دابهێنێ. لێرەدا فەیلەسوفی سیاسی ئاڵمانی-ئەمریکی هانا ئارێنت لە شیکارییەکەیدا لەسەر دۆخی مرۆڤ، جیاوازییەکی ڕیشەیی داوە لە نێوان کار، بەرهەمهێنان و کردار. کردار لای ئارێنت ئەو کارەیە تەنها لە فەزای گشتیدا ڕوودەدات، تیایدا مرۆڤ خۆی وەک بوونێکی سیاسی و دیالۆگی دەردەخات. کۆمەڵگەی هاوچەرخی سەرمایەداری، فەزای گشتی سڕی و کردنی بە فەزای بەرهەمهێنان و بازاڕ. سۆشیاڵ میدیا، دەرگای فەزای گشتی سازکردنەوە پیشاندەدات، بەڵام لە ڕاستیدا فەزایێکی گشتیی درۆینەیە، فەزایێکە تێیدا کردار نییە، تەنها نمایش هەیە. ئێمە کوردەکان لە دۆخێکی ترسناکدا داین، فەزای گشتیی سیاسیمان بۆ سەدەیێک لە لایەن داگیرکەرانەوە سڕدرابوو، ئێستا کە دەرفەتی هەبوونی هەیە، لە ڕاستیدا لە پشت شاشەکاندا خۆی دەفڕێنێت. ئەم ڕێگە سێیەمە ئێمە پێویستمانە، ئەوەیە فەزای گشتیی ڕاستەقینەی خۆمان بگەڕێنینەوە. ئەم ڕێگە سێیەمە ئەوەیە بەشێوەیەکی بوێرانە بەڵێ بۆ زیندووبوونی خاکی خۆمان بڵێین، بەڵێ بۆ زمانی خۆمان، بەڵێ بۆ چیرۆکی خۆمان، بەبێ ئەوەی خۆمان لە دیالۆگی هزری جیهانیدا بەند بکەین. ئیستاتیکای برین لێرەدا سیاسەتێکی ئۆنتۆلۆژییە. سیاسەتێکی نەک بۆ گرتنی دەسەڵات لە پەرلەمانەکان، بەڵکوو بۆ گەڕاندنەوەی دەسەڵات بۆ ناو ژیانی ڕۆژانەی تاک. کاتێک تاکی کورد چیتر ناچار نییە هەموو ساتێک لە ژیانی خۆی خۆی بە شاشەوە بسەلمێنێت، ئەو تاکە شۆڕشگێڕترین کاری مێژوویی خۆی ئەنجامداوە. ئەو دەرگەی هەموو ئەو کۆشکە دیجیتاڵییانەی داخستووە بۆ سەدەیێک تەلای ئێمەی بەخۆڕایی وەرگرتووە. ئەمە ئازادی نییە پێویستی بە شۆڕشێکی خوێناوی هەبێت، ئەمە ئازادییە لە بڕیارێکی بێدەنگدا هەڵبژێردراوە.

لێرەدا دەبێت پرسیارێکی دەرونشیکارانە بکەین. بۆچی مرۆڤی کورد بەم ئاسانییە خۆی فڕێدەداتە پەنجەرەی شاشەکانەوە؟ فەیلەسوفی سلۆڤاکی سلاڤۆی ژیزێک لە شیکاریی خۆیدا لەسەر ئایدیۆلۆژیای هاوچەرخ، گوتی مرۆڤی هاوچەرخ ناتوانێت بەرگەی خۆی بگرێت لە ساتێکدا هیچ شتێک نەکات، هیچ نمایشێک نەکات، هیچ داتایێکی نەخوڵقێنێت. ئەم ترسە لە بێدەنگی، لە بێچالاکی، لە ونبوون، ئەمە ئەو ترسەیە پشت هەموو ئەو خۆفڕێدانەیە لە شاشەوە. مرۆڤی کورد، بەشێوەیێکی مێژوویی، دوو کارەسات دەروونیی گەورەی هەیە. یەکەم، ترسی مێژوویی لە سڕدرانەوە، ترسی لە داگیرکەرەکان بۆ سەدەیێک هەوڵیانداوە ناسنامەکەی سڕەوە بکەنەوە. دووەم، ترسی هاوچەرخی لە لەبیرکراوی، ترسێک لە دنیای دیجیتاڵیدا هەموو ساتێک لە دەرگای دەیبات. ئەم دوو ترسە کاتێک لە یەک تاکدا کۆدەبنەوە، دەبنە خۆفڕێدانێکی ناهۆشیارانە بۆ پشت شاشە. تاک وا بیر دەکاتەوە هەموو ساتێک لەسەر ئینستاگرام دەرکەوتنی، جۆرێکە لە بەرگری بەرامبەر بە سڕەوە بوونی مێژوویی. بەڵام ئەمە کارەساتی گەورەترە. ئەو پێش ئەوەی داگیرکەرانی مێژوویی خۆیان بیسڕنەوە، خۆی خۆی لە ژیانی ڕاستەقینەدا دەسڕێتەوە بۆ ئەوەی لە ژیانی درۆینەدا دەربکەوێت. یاخی‌بوونی هزری لێرەدا، ئەو یاخی‌بوونەیە توانای ڕوبەڕوبوونەوەی هەیە لەگەڵ هەردوو ترسدا. ئێمە دەبێت ئەو تاکە بین ناسنامەیی مێژوویی خۆی لە خاکدا، لە زماندا، لە جەستەدا، لە پەیوەندیی ڕاستەقینەدا، بپارێزێت، نەک لە پشت شاشەدا لە پێناوی بەرگری لە ترسی مێژووییدا، جۆرێکی نوێ لە سڕەوە بوون بۆ خۆی بگۆڕێت.

دواجار، تابلۆ گەورەکەی ئەم ئیستاتیکا نوێیە ئەوەیە. لە جیهانێکدا پڕە لە وێنەی مردوو، تەنها ئامادەبوونی جەستەیەکی زیندوو لەناو ئێستا و ئێرەدا، گەورەترین و جوانترین کاری هونەرییە. لێرەدا فەیلەسوفی فەرەنسی مۆریس مێرلۆ-پۆنتی، کە پێش ئێمە بەشێوەیێکی حەیرەت‌ئاور بنەمای دیاردەناسیی ژیاوی داڕشتووە، دەیگوت جەستە بۆ خۆی ئەلف و بێی هەموو جیهانێکە، هەموو زمانێک، هەموو ئیستاتیکایێک لە جەستەوە دەستپێدەکات و بۆ جەستە دەگەڕێتەوە. کاتێک ئێمە جەستەمان دەفڕێنینە پشت شاشە، لە ڕاستیدا هەموو دەرگاکانی ئیستاتیکای ژیاومان بۆ خۆمان دادەخەین. عاشقی سەروەر و تاکی ئازاد، ئەو کەسەیە بوێریی ئەوەی هەیە بە پێوەرەکانی شاشە مرۆڤێکی بێدەنگ، پیر و بریندار بێت، بەڵام لە واقیعدا پڕ بێت لە ژیان، قووڵایی و هەستپێکردنی ڕاستەقینە. لێرەدا مرۆڤی کورد بۆ یەکەمجار لە مێژووی هاوچەرخی خۆیدا، لە جیاتی ئەوەی داواکاری دەسەڵاتێک بێت لە دەرەوە بۆی بگەڕێتەوە، دەبێتە خودی دەسەڵات. دەسەڵاتی چیرۆکی خۆی، دەسەڵاتی جەستەی خۆی، دەسەڵاتی جوانیی خۆی، دەسەڵاتی مانای خۆی. جوانیی کۆتایی، بریتییە لە تەواوکردنی ئەو نەشتەرگەرییەی ئاوێنە ساختەکانی شکاند، بۆ ئەوەی ڕوخساری ڕاستەقینەی خۆمان لەناو چاوی یەکتردا ببینینەوە. ئەم ڕوخسارە، ڕوخسارێکی برینداری کوردییە بۆ سەدان ساڵ لەبەردەم ئاوێنە دەرەکییەکاندا چاوی خۆی نەبینیوە. ئێستا کاتی ئەوە هاتووە بۆ یەکەمجار، بەبێ ترس و بەبێ فلتەر، لە چاوی یەکتردا نیگای ئەم ڕوخسارە بکەین و بڵێین ئێمە هەین، ئێمە جوانین، ئێمە ئازادین.
______________________________________

● هەموو ستوونەکانی گۆشەی ''نەشتەرگەریی ئاوێنەکان'': www.emrro.com/gosheyneshtergeriya.htm
 

ماڵپه‌ڕی ئه‌رسه‌لان مه‌حمود