٦\٧\٢٠٢٦

پارادۆکسی مۆڕاڵ و داڕمانی دەزگایی.

ئەرسەلان مەحمود      

لە مێژووی هەر کۆمەڵگەیەکدا، ساتەوەختانێک هەن، ناکریت تەنها وەک ڕووداوێکی سادەی ڕۆژانە مامەڵەیان لەگەڵدا بکریت، بەڵکوو دەبێت دەبێت بکرێنە خاڵی دابڕان و وەرچەرخانی مێژوویی بۆ هەڵسەنگاندنەوەی سەرتاپای سیستەمی ئاکاری و حوکمڕانی. بڕیاری فەرمیی دەزگایەکی باڵای ئەکادیمیی بۆ دوورخستنەوەی کەسایەتییەک لە پانتایی زانکۆ، لە جەوهەردا تەنها ڕێکارێکی سزایی و کارگێڕی نییە، بەڵکوو ڕاگەیاندنی بە فەرمیی کەوتنی ئەو ماسکانەیە ماوەیەک بوو واقیعە تاڵەکانیان لە پشتییەوە پەنهان دەکرد.

ئەوەی لەم هاوکێشەیەدا قووڵترین پارادۆکسی کۆمەڵایەتی و فەلسەفی بەرهەم دەهێنێت، ئەو بێدەنگییە ترسناکەیە باڵی بەسەر دامەزراوە ئایینییەکاندا کێشاوە. پاساوی سەرەتایی ئەم دەزگایانە، گوایە دۆسیەکە کەسییە و ناوبراو لەسەر میلاکی کارگێڕی ئەوان نییە، گەورەترین هەڵاتنە لە بەرپرسیارێتییەکی ئۆنتۆلۆژیانە. کاتێک ناوەندێکی زانستی، لۆژیک و عەقڵانیەت بزوێنەریەتی بەرپرسیارێتیی ئەخلاقیی خۆی جێبەجێ دەکات و جەستەیەکی نەشیاو لە پەروەردەکردنی خوێندکاران دوور دەخاتەوە، چۆن دەکرێت دامەزراوەی ڕۆحی و ئایینی، وەک وەزارەتی ئەوقاف و یەکێتی زانایانی ئاینی ئیسلامی کوردستان لە کستێکدا خۆیان بە خاوەنی گوتاری پاکیزەیی کۆمەڵگە دەزانن، هەمان جەستە لەسەر مینبەرەوە قبوڵ بکات گوتاری ئەخلاقی و ڕۆحی ئاراستەی هەزاران مرۆڤ بکات؟

مینبەر، تەنها پەیژەیەکی تەختەیی و پێگەیەکی وەزیفی نییە تا بە پێوەری ساردی میلاکات و فۆرمی کارگێڕی بپێورێت، بەڵکوو پانتاییەکی باڵایە بۆ داڕشتنی هۆشیاری و دەستکاریکردنی سایکۆلۆژیای جەماوەر. لێرەوە، کاتێک پەردە لەسەر درزێکی قووڵی کۆمەڵایەتی هەڵدەماڵرێت، پرسیارێکی ڕیشەیی سەبارەت بە خاوەندارێتی سەرهەڵدەدات. کێ لەم وڵاتەدا خاوەنی ڕاستەقینەی بەها باڵاکان و ئاسایشی دەروونیی تاکەکانە؟ بێدەنگیی دامەزراوە فەرمییەکان لە ئاست ئەم پرسەدا، جۆرێکە لە شەرعییەتدان بە بێباکی و ئاساییکردنەوەی فەسادی کۆمەڵایەتی. مانەوەی ئەم کەسایەتییە لە گوتاری گشتیدا، سووکایەتییەکی ئاشکرایە بە هۆشیاریی دەستەجەمعی و ڕادەستبوونی مۆڕاڵە بە لۆژیکی چەقبەستوویی.

لەم بۆشاییە ئاکارییەدا، بیر و هزر و قەڵەمەکان، دەماودەمی تاکە کەس و کۆیەکان، نابیت تەنها ئامرازێک بن بۆ گێڕانەوەی ڕووداوەکان و کوتانەوەی قەوانەکانی هەواڵ، بەڵکوو دەبێت ببنە نەشتەرێکی فکری بۆ بڕینی ئەو شانە مردووانەی هێشتا خەریکە جەستەی کۆمەڵگە ژەهراوی دەکەن. ئێمە لەبەردەم زەرورەتێکی مێژووییداین و دەبیت ڕەتکردنەوەی ئەم بێدەنگییە بکەینە بەشێک لە جوانیناسیی یاخیبوون، یاخیبوونێک ئامانجی ڕاماڵینی دووڕوویی دەزگایی بێت.

ئەم چرکەساتە، بانگەوازێکە بۆ وەرچەرخانێکی ڕیشەیی لە تێڕوانینمان بۆ حوکمڕانی و ئایین. بۆ ئەوەی کۆمەڵگەی ئێمە لەم قەیرانە ئەخلاقییە دەرباز بێت، پێویستمان بە تێپەڕاندنی واقیعی هەنووکەیی و داڕشتنی نەخشێکی مەجازی یۆتۆپیایی هەیە، مانیفێستۆیەک تێیدا پێوەرەکانی پەسەندکردنی کۆمەڵایەتی، لەسەر بنەمای پاکی، ڕاستگۆیی و بەرپرسیارێتیی ڕەها دابنرێن، نەک لەسەر بنەمای خۆدزینەوەی ڕووکەشانەی کارگێڕی. ئەگەر ئەمڕۆ ڕێگری لەم داڕمانە نەکەین، ئەوا بێدەنگی دەبێتە ئەو چەکوشەی دوا بزمار لە تابووتی متمانەی گشتی دەدات.

ماڵپه‌ڕی ئه‌رسه‌لان مه‌حمود